Google

This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scannod by Google as part of a project

to make the world's books discoverablc onlinc.

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject

to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books

are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the

publisher to a library and fmally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing lechnical restrictions on automated querying. We also ask that you:

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each file is essential for informingpeopleabout this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countiies. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can'l offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full icxi of this book on the web

at|http: //books. google .com/l

Google

Dit is ccn digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliothcckpl anken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat

doen we omdat we alle boeken ter wereld online beschikbaar willen maken.

Dit boek is na oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke

domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteursrecht termijn is verlopen. Het kan per land

verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van

geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn.

Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de

lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u.

Richtlijnen voor gebruik

Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automaüsch zoeken. Verder vragen we u het volgende:

+ Gebruik de bestanden alleen voor niet-commerciële doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet -commerciële doeleinden.

+ Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien hiermee van dienst zijn.

+ Laat de eigendomsverklaring staan Het "watermerk" van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet.

+ Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebniikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek mst, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng.

Informatie over Zoeken naar boeken met Google

Het doel van Google is om alle informaüe wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en uitgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken

op het web via|http: //books .google .coml

^

AANHANGSEL

OP 8KT

*

URDRUKSKimDIG WOORDENBOEK

DER

HIIIIAIIIIH.

\ '

:f

' • *

AIBDRUKSKIINDIG

«••a»BBB«ms.

DER

xrasBRLiLiirsasiir

BIJEENGEBRAGT

DOOR

^« 3. vvin }fet 9i»f

ONDER MEDEWERKING VAN EENIGE VADERLANDSCBE

GELEERDEN.

DERTIENDE DEEL.

AANHANGSEL.

• • ••• •

• • «

-ifr«rT^flï

• • • - j •

u • « rf ^ • 4

4 . w

y *,*«■• •

Te GORINCHEM, bij J. NOORDÜYN EN ZOON.

i 8üi.

I T ' 1 ' ' .tl, \, y

i TiLüEi\ :• . ;::d.\t:c;..' \

rit • .> ,^ u o

• - >

%^ .

• »'t

- » . *

i

• • »

» • •

AANHANGSEL

OP HET

iilDRUKSKDNBIli WOORDENBOKK

DER

IIIKBLAÜDIll.

H.B. De met * ijeteekendo i^n b^foegselt en Terbeterini^ii op art., welke reedt in het Woordenboek sgn opgenomen; die met { komen mede reede in het Woordenboek Toor, doch woraen hier in i|jn geheel verbeterd opgegefon.

A.

{AA of Am, water in Rijnland , proT. Zwid-Boüamd , dat, onder Alkemade, nit de Kielpotl komt, en met eenen noordooiulijken loop il de Bniawaari'9an''héi'Uaarlemm9rmeer uitloopt.

* AA (Da) , oodtyds An , vereen igt sich niet ver van de voormalige ntcrpoort , de 'Kleine-Hekel genaamd (waar tbana eene ichnti Init lift) , net de boofdgraebt der vetting ^tHertogenbotch , en it door eenen Aeeaeo beer van de 2oid-Willemt-vaart afgetloten. Over deie riv. liggen V oadertGheidene pnntên houten en steenen broffgen , waaronder eene by me, lang 4,90 ell., en eene tteenen brug by Atten, lang 4,tf0cll. Vaa Süpdoak tot *t Hertogenbotch bedt de Aa een verval van omtrent |6^ ell. — De lengte deier rivier van Asten naar *t HeHogenboteb i( 30 oren ; terwyi de regte afttand tuttchen die plaatsen , tlecbtt •■pW" ^0 aren it.

AA(B0£CDLOSGHK-), riv., prov. OecrijfiW. ZieBoaaoLosan-Aa. W.

{AA (BAVELTEft-), water in Drenthe, zgnde een vervolg van den '^■ta^tièr-tlrooM of de Oude-Faart, welke dien naam bekomt ter ^Mgte fan BmtelUf van waar ay yuidwaartt loopt en hier en daar ttnuna toevoer van water bekomt. • Zip voorts bet W.

ml Dbbl. 32 .

498 A A.

Ml (KliEINB), water, pro?. Ifoor^Braband. J!Ae Som (Db). W.

AA (OE MOLEN-), r\y . ïn hel Zuidenvêlderdingtpil , ^ro^, Drenthe , gem. Emmen , loopende langs de grenieo der provincie van bel Zuiden naar het Noorden in een grooter water , de Ruiten-Aa.

* AA (DE NIEÜWB-RUITEN-) wordt in de wandeling hei Moddbb- ■Ai|8-DiBP genaamd , aU xynde tydenc de Fransehe regering , op last van wyien den mat lof bekenden Jav Riiibb« Moddbibar , destyds Sout-Prefect , gegraven.

* AA (NIEÜWER-TER-) ligt kant. en | u; Z. W. van Lotnon. De kerk aldaar, is in 1841 aaiinierkeiyk terbeterd en van eenen

nieuwen predikstoel foorsien.

^AA (DE OUDE-) of dbOodb-Aadb, water in Rijnland, prov. Zuid^ Holland, loopende uit het Zvmland, bewesten den Waterloos -polder , in ecne suidooslelUke rigting naar Hoogmade , alwaar het , door den Does versterkt, den naam van Wmdb-Aa aanneemt.

AA (OVER-), geh., prov. Ffoord-Braband. Zie Ovbbaa. W.

AA (SGH ARMER-), riv., prov. Gromingen. Zie Schabbbb-Eb. W.

AA (SLOCHTER-), water, prov. Groningen, Zie Slocitbb-Aa. W.

AA (STRI JPSTER-) , water, prov. N oord-B tahand. Zie Sobb (Db). W.

* AA (TER.) , geh., ligt gedeeltelyk sem. Loenertloot-Oukoo^et^ Ter' Aa, gedeellelyk gem. Ruwiel, en telt 25 h. en ruim 900 inw», van welke 8 b. en ruim 70 inw. onder Loenenlooi-Oukoop-en^Ter^ Aa en 15 h. met 130 inw. onder RuwieL .

^AA (TER-), Het wapen van. bel voorm. kast. Tbb-Aa, in de prov . utrecht , is verdeeld in zes fascen , van goud en sabel.

*Xk (DE W ESTER WOLDSGHE-) beefk sich vroeger in de Doüard uitgestort , by de Rellingewoldersehans , waar in de vyfUende eeavr voor baar eene syi «as gelegd.

»AA (DB WOLD») neemt voorby Rainervold de Koekauger- Aa op.

^ AARROEK of Abbobb , pold. in de bar. van Breda, prov. Ifoord^ Brahand , Vierde distr., arr. en kant. Breda, gem. iPrimenha^e ^ palende N. aan de Emer , O. aan de rif ier de Mark , Z. aan de ycs- tinff werken der stad Rreda , W. aan bet fiuurstede-Heike. '

Deze pold. .beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte Tan 92bnnd. 78 v. r. 44 v. ell., en wordt op de Mark van het overtollige water ontlast door eene steenen sluis, wyd 0,88, hoog 1,00 ell., eo eene houten sluis, wyd 1,S2 en hoog 1,50 ell., beide van eene drQf- deur en schuif voorzien. Het land ligt 0,515 ell. boven A. P. Het polderbestuur bestaat nit eenen DykgraaP, tevens Penningmeester en twee Gezworenen.

AACHTERERKE, d., prov. Zeeland, Zie Aastbbbbkb. W. eo A.

AACRMARIJP, d., prov. Friethnd. Zie Akiibiip. W. en A.

§AADE, b., prov. Zuid' Holland, Zie Adb. W. en A.

AAFTINRRRUG, brug m het graafs. Zutphen, prov. Gelderland, op de scheiding tusscben de gem. Boreuh en Jfede, i a. Z. Taai Gelselaar, op den weg van Rorculo naar Diepenheim, over de Rolksbeek.

* AAGT (HET) ligt kant. Onderdendam, gem. en 10 min. W. Z. W. van Eenrum , terwyl een klein gedeelte van de westayde van het Aaav het Eksternast of Aakster nest genoemd, zynde eene kleine boeren hofstede , onder de gem. Kloosterburen behoort. — In vroegere een wen was dit een meer van omstreeks SOOO ell. breed , dat ook onder den naam van Aegt voorkomt; palende N. W. aan Nienwe-klooster , N. O. aan Eenrum , Z. O. aan Abtstok en Z. W. aan den Hoorn. Het

A A G. 499

«Ier ootlaiUs zSch door de Gr^jsabot , langs de Leeotter- en Titintter- fier naar de VlakkerUt in de HuBse , ten declo door de SwaWetost en «efder oosiwaarts had het eene afwatering langs Bollingeweer om Maar- shg beea (alwaar men de lage landen nog de meren noemt) , naar Sehil- iigelnBi , Tallende hier in het Otide-Reitdiep.

lo den omlrek van hel Aogt , vindt men nog vele heuvelen , als over- Uybclen van vroegere seedijken en ook patunriyke hoogten , waaronder léh ReideDschc graf beavelen , zoo als ait brokstukken ^an daarin ge- fondeoe lijkbossen gebleken is.

*iAGTEKERKE, gem., paalt N. aan de gem. Ooitkapelle , O. aan de feiD. Grijpskerke , Z. aan ffleliskerke, W. aan Dombnrg. Zy be* (hal, volgens het kadaster, cenc oppervlakte van 837 bnnd. 2 v. r. flO T. ell. belastbaar land.

Het d. AifiTBKBBKB, oudtyds A«AfitiKfaacA genaamd, ligt 2 n. N. W. iiQ Hiddelborg , S^ u. W. van Vere, 5 n. N. N. W. van Vlisaingen, {b. Z. W. van Oostkapelle. In 1844 is tn de kerk aldaar een wel- iddeod orgel geplaatst , tyndc een geschenk van den Ambachtsbear F. G. Graaf var LuiBUHa STvaiia.

* AAGTERLOOSTER (ST.), eigenlyk St. AoAtiA-KLOOsna , ligt in het arr. en 9 o. O. van 't Hertogenhoich,

JAAGTENDIJK (ST.)of St. Axotbrwvg, ondtyds St. AAOiTtaDUK of Sr. Aacitiswu , dyk In het balj. \an Éloü, prov. Jf oord' Holland, kit Graaf Flobis V aangelegd , om het zeewater , dat by storm en hNfe vloeden , door de zeegaten in de Zuiderzee en tan daar in het U en het Wijkernieer wordt opgevoerd, te keeren. Deze dyk neemt m bcgio aan den lagen Roflanderweg , gem. ffijk^aan'Zee'en-JFijk^ «M-dmUj nevens het voormalige hnis Adrichem , ongeveer 5 min. N.0. faa Bever«yk, eia liep oorspronkeiyk van daar eerst oost- en vervoU gtti Doordoostvaarts langs de Monniken weiden en den oever van het • Wijkermeer , achter het hnis Assumburgh om , tot aan den Uitgecstcr- Ugeodyk; op welk punt, ten ja re 1375, een dam is gelegd over de kil op den Assendelver-dyk , die toen en tot op den huldigen dag vai geoaamd de Nieuwen dam, en destyds van eene sluis in de U voorzien , zynde er toen aldaar nog doorvaart nit bet Wy kermeer , daar de kil , in den Ham , de Kromme- IJe en het Langemeer.

Taa de vroegste tyden af heeft deze dyk veel van inbraken te lyden 8«^i en, behalve de vroegere, in de jaren 1633, 1638, 1653, 1651 , 1665 en 1673 , nog drie te geUjk in het jaar 1717 , als wan* aeerook de Assendel verdyk, op zes plaatsen te geiyk, doorbrak, waarom de lapeetive besturen van dezen dijk , den Sieuwendam en den As-* icadelverdyk, uithoofde der zoo aanmerkeiyke toegenomene ▼crianding f«i het M^y kermeer, waardoor sedert onhengeiyke jaren de doorvaart lofi de til was vervallen , onder goedvinden van bet hooger bestuur, Ittlocco , om , in plaats van alle die doorbraken van omringdy ken te vaorneD , nader aan den toenmaligen oever van het Wy kermeer , eene Bïciiwt overdyking van den St. Aagten- op den Assendelverdyk te leg- |ea, hetwelk dan ook in 1718 werd tot stand gebragt; te geiyker tyd vodtn deié beide dijken aanmerkelyk verhoogd en verzwaard, en n>«neoUjk 2434 roeden (9(33 cll.) verkort, waardoor tevens onge- veer 195 bonders werden binnengedijkt. De scheiding tusschen den Si. AieiBaBijE en den Assendel verdyk werd als toen bepaald te zy» aeveoi de Vlietsloot onder Auendelft, De St. Aaotbrdijk heeft alzoo M ceoe lengte van 337p Ned. ell. en behoort als een gemcene dyk Unas onder het bestuur, en valt len laste van de dorpen Heemskerk,

H \ 9 t.9V)

»00 AAI.

•

üilgeeêt f ffijk'aam'Dum, Cattrieum^ Bakkum eo Limmen, alsmede van de Damheereo (het bestuur van den bovengenoemden in 1557 gekgden Nieuwendam) ; wefke zes dorpen , benevens de Dambeeren , uit hun midden ieder eenen Heemraad verkleien , van welke , om de twee jaren by beurten, één Dykgraaf eu één Secretaris en Penningmees- ter is; terwyl , nevens dit bestuur, door éénen van ieder der ces dor- pen benoemden Hoofd'lngeland de jaarlgkscbe rMicning wordt opgeno - men, en de contributie, naar mate der te vallen onkosten , bepaald.

AAI, Poelob-Aai , eil. in Oo$t'Indië, Zie At. W.

AAKSTERVELD , streek lands , in den Jlhlaiserwaard , -prov. Zuid' IJoUandj arr. en kant. Goriwhem, gem. Amtidei palende W. en N. W. aan den Ttenbovensche-polder , N. aan het d. A melde , O. aan Lies- veld en Zevenhoven , Z. aan McerkerksbroeL. — Het is een gedeelte «on den Polder van Ameide f en ligt 0,80 onder A. P.

* AALBEER ligt i u. N. N; W. van HuUbera.

* AALBURG, oudtQds Alboecb , ligl 5i u. W. N. W. van 's Herio- genboich. De kerk heeft eenen spitsen toren. In de nabybeid is een pontveer op het Hemertsche-eiland. In de twaalfde eeuw werden de kerk en tienden van dit dorp door Ahdbbas vas Kutk, den vyf en twintig^ten Bisschop van Utrecht, aan de abdy van St. Truyen ge- schonken. Thans is hel eene heerl., toebehoorende aan Jonkheer Wii.- LBM Gbbbit VAR Kbbtscbhab , woonachlig te Borculo. — AALBUBcisde geboorteplaats van den Godgeleerde Joharrbs tab Vbcbovbb, geb. 15 September 16S7 t 16 Augustus 1727, als Predikant te Dordrecht.

AALBURG (DE POLDER-VAN-) , pold. in het Land^van- Neusden , prov. Noord'Brahandf Tweede dislr., arr. 's Hertogenhosch f kant. Ueusden , gem. f^ijk-jm- Aalburg ; palende N. aan de Dalvensche of Zeedam en de Aalburgsche-steeg tegen den Polder-van- Wijk , O. aan den Rivierdyk , Z. - aan het Klein-Kattendy kje en de Hooiosloot tegen den Polder- van- Ueesbèen , W. aan de Bossche-steeg en de Kromme-Nol.

Deze pold. beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte van 288' bund. 67 v. r. 95 v. ell., tot aan de binnenkruin van den ri- vierdyk ; telt 94 h., waaronder 50 boerderyen , en wordt door den 'watermolen, welke tevens den Polder- van-Heesbeen bemaalt, door dien polder, en vervolgens in het afgesloten Oud- Maasje, opgemalen zynde , door de Doeversche sluis op het Oud-Haasje van het overtollige water ontlast. Het land ligt 0,55 boven A. P. Het polderbestuar bestaat ait eenen Polderschout, eenen Secretaris en vier Leden.

Aan 'den noordoostkant van dezen polder ligt , aan en tegen den Maasdyk , hel dorp Aalburg , en in gemclden dyk ontstond , den ' 9 January 1764 , op omtrent 500 ell. beneden den Pruimendyk,, eene verzinking , m dier voege , dat het binnenbeloop , benevens het sand- pad, over de lengte van omtrent 40 ell., byna 2 ell. nedersonk, of- schoon het rivierwater aog 1.25 ell. beneden den kruin des dykt' stond ; men bleef echter toen voor verdere onheilen bewaard.

* AALDEN ligt 2 u. N. W. van Dalen , ruim i u. Z. W. van Zweelo. liet teU ruim 17 h. en 110 inw. Men beefi er eene gem. der Chris-» tel y k-Afgescheidenen. Zie voorts het art. Zwbblo. W.

AALDERING , haves. in Ztüland, Zie Albbdink.

AALDIJK (DE), rivierdyk in het Land-van-PuHen , prov. Zu Holland, gem. HekeUngen-en- Friesland , loopende ten N. langs h Spui, bezuiden den Ouden-en -Nieuwen-Uitslag van Putten, van d Toldyk tot aan den Zanddyk.

«AALDONK telt 56 h. en 250 inw.

A 4 L. , Wl

t AALKSET-BIHNSN-POLDER (DE) paalt N.W. aan de Booncrvliet, ï. laa den Aal keet- Buitenpolder . O. aan Gfoot -Vettenoord , Z. aan Klrin-Vettenoord , Jong-Vettenoord en den Spuipolder. Hij watert uil op de BooDcrvHet. Het land ligt 1.99 ell. onder A. P.

MALKEET-BUITEN-POLDEU (DE) paalt N.W. aan de Boonervliet , N. 0. aan den Broek-polder , O. aan Vlaardingen en Groot- Vetlenoord , Z. aaa den Aalkeet-binnen-polder. Hij watert uil op de Boonervliet. Het Und lifft 2,21 cll. onder A. P.

AALSDIJK (DE) , binnendyk in bet polderdiKtr. Buren , prov. GdMnd, loopende van den Bandijk te 2oe2r/ion(/ , in eene zuidoos- idgleen xaideiyke rigting naar Buren , waar hij zich aan den Lingen- dijk aansluit en dienen moet om het ^ederbetuwsche kwelwater te koeren.

AALSHORST, bnit. in Zalland , prov. Ovenjssel , arr., kant. en 8 0. 0. Tan ZwoUey gem. en | u. Z. van Dalften,

Dit buil. beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte van 125 bond. St V. r. 26 V. ell. en wordt in eigendom beseten en bewoond door lerroaw de weduwe Louis Rauavis Fiiri geboren Jobaiha Tbbodoba

'BiSOniSSB VAH DZDBH.

{AATjSVEER , kant., is vervallen en behoort thans tot het kant« ^kuwer-AmtUl.

'AALSMEER, d., behoort tot het kant. /ftemeer-itfaiffef en stond Toorbeen in de riemtalen op 20 riemen , doch werd in 1598 op 10 rie- Den verminderd. — BI. 14 De eerste die er het leeraarambl waarnam , is pveest EieiLBiBTVS EaBosDAifus , die in het jaar 1586 herwaarts kwam cnia hel' jaar 1602 ontslagen werd. Onder de hier gestaan hebbende Predikanten verdient melding de bekwame Kansel redenaar Joamaes fjj SriAi , van 1749 tot 1751 , die het werk der nieuwe psalmberijming beeft helpen voltooyen en tevens een niet onverdienstel\)k Nederdoitsch diefatervas. — Er be8taat.aldaa reene S paa r bank. — - in April 1844 ODtstoDd er een felle brand , waarby 46 hnizen en eene Doopsgezinde kerk in de asch werden gelegd. — Het wapen van AALSiEaa is een Tcld van goud , met eenen leeuw van keel , houdende in zyne voorste klaaawen eene kronkelende aal.

AALSHEER.EN-KAMPSTER.POLDER (DE), pold. in het H^etter^ fapsKwr, prov. en arr. Groningen, kant. Zuidhom , gem.Oldehove ; palende ?i. aan het Reitdiep. ~

Dese pold. welke sedert onheugelyke tyden bedykt is , beslaat , Tol^DS bet kadaster , eene oppervlakte van 192 bund. 94 v. r. 67 v. ell.

'AALSMEER-EN-RUDELSTAART behoort tot het kant. /rtVfitoer- AmtUlf grenst N. W. aan het Haarlemmermeer, N. aan de gem. fiietwQkeroord , O. aan Nietiwer-Amstel , Z. O. aan uithoorn , Z. aan Kablagen-cn-Bilderdam en Leymniden-en-Vriesekoop , en beslaat , volgens hél kadaster , eene oppacvlakte van 3050 bnnd. 36 v. r^ 85 V. ell^ waaronder 3029 bond. 49 v. r. 21 v. ell. belastbaar land, tdt 373 h.y bewoond door 497 huisgez., uitmakende eene bevolking vaa 2500 inw.

AALSMEER-OP-DEN-UITWEG-IN- DE-N lEüWE-VERMAN ING , Doopsgez. gem., die niet tot de algemeene Sociëteit der Doopsgez. bekoort. Zy telt 290 zielen , onder welke ruim 120 leden en heeft ^e kerk , welke door vier Liefdepredikers of Broeders- Vermaners be- diend wordt. . — Deze gem. staat in by zondere betrekking met die van Balk in de prov. Frieilaudf want toen de Friesche Doopsgezinden zich ïn 1789 vaneen scheurden, koos deze gem. de zijde van die van Balk , genaamd de Onde-Vrieien , omtrent wier toestand een belangryk beri^t

Wi AAL.

Toorkoml in het uitmiuiteDde werk Tan Ds. S. Bladpot tb» Catb , Geichièdenis der Doopsgezinden in Friesland, Leeuw. 1839, bl. 370.

AALSMEER - OP - DEN - UITWEG - IN - DE - OÜDE - VERMANING , Doopsgez. geni., niel lot de algenieene Sociëteit der Doopsgezinde ii behoorende Zy lelt 340 zielen , onder welke ruim 100 leden , en beeft ééne kerk , waarin de dienst door fier Liefdepredikers verrigt wordt.

AALSMEER-OP-DEN-ZIJDWEG , Doopsgez. gem., tol de alffe- ineenc Sociëteit der Doopsgez. beboorende , en uit 160 zielen , onder welke 70 leden , bestaande. Z\} heeft ééne kerk , waarin de dienst door éénen casten Predikant wordt waargenomen. — Deze geni. is ontstaau nit de Yereeniging van dc«Walerlandsche Doopsgezr met de Vlaiuin- gen , welke hier in 1690 plaats bad ,. terwgl in het jaar 1801$ de Doops- gezinde gem. aan deu Uithoorn , zich ook bij haar voegde.

* AALST , d., ligt ^i u. W . Z W. van Zal t Bommel , { a. O. ton Z. van Poederogen. De huizen van dit d. staan grootendeels allen aan ^eerszyden van den Maasdyk. — De kerk , een oud gebouw , met eenen korten en vierkanten toren en lage spits, staat met enkele huizen beneden dien dyk. — De R. R. behooren tot de stat. van jÉm- merzoden, — Er is hier een schuitenveer op Veen en eenen walcroAoleo , volgens eene geheel byzondere inrigting , voor eenige jaren onder directie van den Waterstaat gebouwd. '

'^ AALST, gem., grenst N. W. aan de gem. Gestel, N. O. 49n Sira- turn, O. aan Zes-GeTmchten , Z. O. aan neeze, Z. en W. aan Waalre; telt 89 h., bewoond door 106 huisgez., uitmakende eene bevolking van 570 inw. — Thans behoort de heerl. Aalst in eigendom aan Jonkheer Mr. M. A. J. VAH PEB Bb&b Pastbbls, woonachtig te Eindhoven*

* AALST (TER.) ligt Ij u. N. ten O. van Breda, i u.W. vanOos/erAauC. >* AALSTRAAT is eene b. (geen geh.) , liggende dj u. Z. O, vao

Breda, 3| u. O. Z. O. van Ginneken, K min. O. van Gihe; met 23 h. en 110 inw.

AALSUMER.POLDER (DE) , onbehuisdc pold. in het VTetterkwar^ tier, prov. en arr. Gronitigen, kant. Znidhom, gem. en 20 min, N.W. yan Oidehove ; | u. N. vBnjialsum, tot welks boerderyen deze polder behoort ; palende W. en N. aan bet Reitdiep , O. aan den Oldehoo&ter- polder, Z. aan den Provincialen rivierdyk.

Deze pold., welke in het jaar 1837 bedykt of liever door uitlegging der dyk vergroot is, beslaat, volgons het kadasler, eene oppervlakte van byna 50 bcrad., en loost zyn water door een duikerpomp of klief , In het Reitdiep uit. Het polderbcstuur boetaat uit de landbouwers die bezitters der beklemminge zyn. — De vorige dijk minder hoog en Bwaar dan de tegen^foordigc brak by den vloed van den 4 Fehruary t8S5 door, Boodat deze polder als toen geheel overstroomde.

* AALSVOORT , beter Aalsfobt^ ügi 4^ u. O. N. O. van 'm Hertogen- ifOieh, kant. en S u. W. van Grave , 20 min. ' Z. W. van Herpem; met 11 h. en 60 inw.

* AALTEN , kant., beslaat eene oppervlakte van 23,439 bund. eo bevat in 3 gem.. Aalten, Wint erswyk en Diniperlo, 243«l b«, bewoond door 3021 haisges., uitmakende eene bevolking t9.a ruün 16,000 inw.

* AALTEN, gem. 9 beslaat^ volgens het kadaster, eene oppervtakie van 8268 band. 33 v. r. 47 v. eU., waaronder 7787 bund, 59 v. r. 17 V. ell. belastbaar land. — Het d. AALTBRBoa, volgens sommigen , de plaats zyn, welke door.&ekeren Gbbward vermeld wordt onderden naam van AuAsaA, als in het jaar 828 aan de St. Maartenskerk ie

AAN. tf05

ïïtreebl gesclioiiJien zQiide. — De eerste , die in de Uerv. gein. te Aaim liet Iceraarambt beeft «aargeaoiDeii ,.is geweest Artobios Kep- RL, dieiB liet jaar 1602 herwaarts kwam en in bet jaar 1615 emeritus vcri. Fan 1619 tot 1627 is Aa ster bediend door den Predikant vao Wiaterswyk ; doeb in 1627 bekwam bel weder eenen eigen ï'redikaikt ia TaaaMass Dsv« , die er in 1644 overleed. — Uat Departement éer MaatscbappO: Tot Jfut van UJlgemetm ta Aaltih beslaat niet meer.

^ AALTJ£-ME£il of Aaltms*«ibr , meertje, ^ron . Frieslaml , kw. Omkryê9, griet* Daniuwmdeelj | u. Z. Z. W. vau Rinsomagecst , I s. N. faa Roodkerk. Het is io verbinding door de £ngeioou ■et de Murk ea door de Leegemeer met de Zwariebroek

*AAH lïgt arr. en 3 «• N. van üijmtgen.

AAISLOOT(D£), waUr, ^ns.Pf.-Hollamd. ZieNAABs&ooTiDs). W.

AAIIS?ERN of Abbsvrrb , veeo in Twemihe^ prov. Overijssel , gem. Umwtktr , ooatrent 1^ u. Z. O. van Enschede ^ aan de greo&en van Praissen , onder welk rijk bet voornaamste gedeelte beboort,

AAN-DE-ZEEDIJK, geb., prov, Overijssel. Zie Arscbbd. W. en A.

AANDUKll-POLDBft (DE), pold. iii Jxekr-Am^hi, prov. Zee* land. Zie A«MJft»-»0Laia (Di). W.

AASGIDM , 4., prov. FriesUmd, Zie Aimob. W. en A.

AAHHEM, oude naam van de bavex. Ahib , in Zalland, prov. (kuijssel. Zie Aaui* W. eo A. '

AANREEP. geb., prov. DrerUhe. Zie AaaBBn W. en A.

iANREEPEü-DlEP , watertje, prov. />re»<Ae. Zie DioasBa-aiip. W.

*AANSCHOT ligt kant. en U a. N. van EindJumen, \ u. Z. W. vaa Hem* Men telt er 10 b. en 5S inw.

AANSTOOTER-ZAND (HET), sandvlakte, prov. Gelderland, Zie OniaiMcaHr4*aa (Hn). W.

* AANWAS is eene b., 10 u. O. Z. O. van Breda f ^ u. Z. Uu O. vaa Bergtm^ap-Zoom , 10 min. W. van OsseadrecM; met een ^veerlig- Ul aMettal goede boisan en boerenwoningen en ongeveer 260 inw.

(AAÜWAS (DE), pold. in het markgr. van Ber^enntp-Zoom , prov. Hfmrd-Bfmbamd f Fierde dislr., arr. Breda ^ kant. Bergen-op^Zoom ^ f. SUesAerftm-^w-Eruisland ; palende N. aan de Oude- Heide en den West-Graaf-Hendrik*polder , O. aan den verdronken Aanwas, Z. aan ket Westland, W. aan de Eubeer. * — Dese pold., welke in bet jaar 1488 bedgkl ia, beslaat, volgens bet kadaster, eene oppervlakte van 164 bend. 31 v. r. «K6 v. ell., met de dyken , waaronder 1t>2 biiad. (S T. r. 8 V. ell. sdbotbaar land ; en watert nil door eene staencn kcal in den Sas- of Stoofdyk , met twee openingen , ieder wyd 2.S0 ca boeg 1.57 eil., niet bei water van bet fFestlaud en de Rubeer , 'm den pold. West-Graaf-Hendrik , verder in de baven vau Steenbergen IB vaerU in de Vliet. Het land ligt 1.00 ell. onder A. P. Het pol- toheatnuf^ beslaat oit eenen Dijkgraaf, twee Gesworeneo , eenen Secre- laris co eenea Penningmeester.

S AANWAS (VERDAON&SM-), pold. in bet markgr. van j^er^eii- ip>ZooM, prov. Jïoord'Braband , Fierde distr., arr. Breda, kant. fe5fie]s-op-Zoowi I gem. Steenbergen-en- Kruisland ; palende N. aan de (esïecbte vesüngwefken van Steenbergen , O. aan bet Oudeland , X. aan bet vefdronken Westland, W. aan den Aanwas.

Dese pold.| welke in het jaar 14812 bedykt is, bestaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte van 41 bund. 07 v. r. 58 v. ell. met de éjjkM, waaronder $8 bund. 59 v. r. 53 ▼. etl. sebolbaar land, an

504 A A N. «

watert uit door oene iteeoen sla», gebaanid de Tra gel, gelegeu iir de kade , naby de groote inundatieslais , hebbende twee openingeo , wyd 1.80 en 1.62 eil., elk Toorsien van eene drijfdeur, hoog 1.64 ell. Gemelde iaandatieslais , gebouwd in 168t^, is wyd 4.6t^, hoog 2.51 ell., vooriien met een paar puntdearen en eene schuif , en dient thans tot uitlooiing in de haven van Steenbergen , van het water van dexen en eenige andere polders, alsmede van de geheele inundatia-linie , op de Steen bergscbe-ha ven en \erder op de Vliet. ' Het land ligt 0.70 ell. onder A. P. Deze pold. heeft het zelfde bestuur als de vorige.

J AANWASSEN (DE) of db GicoHMHBBBDB-Boma-roiDBa , onbebttiade, besomerkade pold. in de Lan^esttwit , prov. Ifoord^Bnimnd, f^ierdê distr.,arr. Breda ^ kant. Oosterhout, gem. Raamadonk; palende N. aan de voorgronden tegen het Oude^Maasje , het Klapooren-poldertje en het Nieuwe- Klapeoren-poldertje 9 O. aan het Polder tje-ten-Oosten-de- Kil* sluis , Z. aan de Noord- of Nieuwen-Buitcndykscben-Hooipolder en het Poldertjeachter-de-Hoeven , W. aan de buitengronden tegen da Reesloot.

Deie pold., welke vóór 1798 bedykt is , beslaat , volgens het kadas- ter , eene oppervlakte Tan 115 bnnd. 94 v. r. 68 ▼. ell. met de kaden , en watert uit : op bet Oude-Maasje j bet oostelQke deel door eene steenen sluis , even boTen het Ketzersveer , in den groeten weg der eerste klasse , no. 3 , wyd 0,76, hoog 0,97 ell., voorzien van eene vloeddeur en schuif ; het westeiyk deel door eene sleeo^n sluis en twee bonten duikers j de eerste , gelegen in de Noordkade van het westeiyk

gedeelte van den Noord- of Nienwen-Boitendyksebe-Hooipolder, even eoosten de Ramsluis, wyd en hoog 1.20 ell., voorzien van een dryf- deurtje , dient hoofdzakelyb om , wanneer de polder met vloedwater vervuld is , het door de Ramsluis dei te spoediger te ontlasten , en zet het waler eerst af op den Nieuwe-Buitendyksche-Hooipolder en door deze6 op het Oude-Maasje ; de houten duikers , wyd 0,ftK en 0,465 , en hoog 0,49 en 0,59 ell., zyn re^pectivelyk beide voorzien van eeoe klep. Het land ligt 0,20 ell. boven A. P. De hoogte der kaden b van 1,90 k 2,00 ell. Het bestuur bestaat uit twee Poldermeesters. Deze pold. is door den groeten weg der eerste klasse van Gorittchcm naar Breda , in twee deelen gescheiden. Het onderhood der kaden ,- sluizen en duikers, is ten laste van den geheelen polder, aan wel- ken ook de voorgronden langs h*et Oude-Maasje behooreo.

AANWASSEN -TEN -OOSTEN VAN-HET-GAPELSCHB-AGHTER. STE-YEERPAD (DE) of db OosTBascaz-AARWAssBV , onbehuisde pold. in de JLanaettraat , prov. Jfoord-Brabtmd , Tweede distr., arr. 'itferio* genboeehf kant. fFaalwiik, gem. Capelie ; palende N. aan de Scheisloot, U. aan den Meeuwensche-Gantel, Z. aan het Oude-Maasje, W. aan het Gapelsche-Achterste-Veerpad.

Deze pold. beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte vaa 58 bund. 10 v. r. 79 v. ell. met de kaden, en wordt door eenen hoaieo duiker , op den Meeuwensche-Gantel en vervolgens op het Oade-Maasje , van het overtollige water ontlast, bet land ligt 0,55 ell. boven' A. l^» De hoogte der kade is van 2,00 k 2,20 ell. Hy staat onder het pol- derbestuur van Zufdewyn-Gapelle en dat van Nederv'een-Capelle , elk voor zoo verre zyn polder strekt, oefenende het laatst gezegde het toezigt over hel sluisje en de waterleiding uit. — > Deze pold. is voor omtrenl de helU in i^uidewyn-GapclIc en voor de andere nelft in Ne- derveen-Gapelle gelesea , terwyi in de kosten van onderhoud van het sluisje, Nedarveen-Capelle { en Zuidewyn-Gapelle l moeten dragen.

AAR. tHK$

AANWASSEN -TEN -WBSTBN- VAN-UfiT-CAPELSCHB- ACUTER- STE-YEERPAD (DE) of db Wutbucbb-Aarwassbh , oobehuisde pold. tn de Laugesiraaifproit, Ifoord^Brabond f Tweede distr., arr. 'g Het' io^rmheeck , kant. Waalwijk, gem. CapeUe ^ onder Ifedeneeu-CapelU; palende N. aan de Scbeisloot, O. aan hei dpelscbe' Achterste- Veer- pad , Z. aan hel Oode-Maasje , W. aan den Polder-o ver-den-Ga o tel.

Deze pold. beslaat, volgens het kadaster, eeue oppervlakte van 166 bund. 88 v. r. 16v. eit. met de kaden , en wordt, gecombineerd met den Polder-over-den-Gantel , door twee steenen stuiten en een bonten daifcer op bet Oade-llaasje , van bel overtollige water ontlast. Het Liad ligt 0,90 ell. boven A. P. De hoogte der kaden is van S,00 a 8,90 ell. De buitenranden van desen polder syn soo boog gele- gen , dat ty de kade vervangen. Het poiderbestuur is bet selfde als dal vao N^erveen-Capelle.

S AA-POLDER (DE) , pold., prov. Zuid^OoUand. Zie Aan-vouia.

AAR (KERKBUURT- V AN-TÉR.) , b. prov. Zuid- Holland. Zie

KnKMUBT. W.

$ AAR (KORTER ), b. in Rêfnlaml, prov. Zuid- U eiland , arr. en

4 n. O. ieo N. van Jteyden , kant. en 1^ a. O. van H^ovkrmgge , gan. Tet^Aar, | n. O. van de Kerkbuurt.

(AAR (LANGER-), d. in Rijnland, prov. Zuid- Holland , arr. en 3i a. O. N O. van Leyden , kant. en 1 u. O. N. O. van Woubrugge, gem. Ttr-jiar, 85 min. N. van de Kerkbuurt*

Be R. K., die er wonen , maken , mei de overige uit de voorm. gem. Ter -Aar, eene stal. uit, welke tot bel aartspr. van UoUamd" en^Zeelaud, dek. \ ut Rijnland , behoort, 1200 sielen, onder welke 760 Gommunikanten , telt , en door eenen Pastoor bediend vrordt. De kerk ts aan den H. AnaiiRus toegewyd.

AAR (POLDER*. VAN-KORTER- en POLDER-VAN-LANGER-) , twee pold. in Rijnland, prov. Zuid-Holland. Zie KoaTBB-AABscHB-poLUBa en LAiKBa-AA.ascaB-roi.DBa. W.

*AAR (TER-) maakt mei Frijhoeve thans de gem. Ter-Aar- en-Vryboeve uit. — De voorm. gem. Tbb-Aab bevatte hel d. Langer- Aar, benevens de b. Kor ter- Aar en Aar dam, en be* skieg, volgens bel kadaster, eene oppervlakte van 1868 bund. 1 v. r. 97 V. ell., waaronder 18tf5 bnnd« 18 v. r. 60 v. ell. belastbaar land. <— In hel jaar 1845 is in dese gem. eene nieuwe Herv. kerk gesticht , ter plaatse , waar de andere gestaan beeft*

* AARD (DEN) of HooeBB-AAaa , ligl 1| u. Z.O.van Breda, Ha. O. Z. O. Tan Gimteken , H n. W. N. W. van GiUe. Men telt er

5 h. en 90 inw*

AARD (LAGEN-), b. in de bar. van Breda, prov. Ifoord-Brabandf Vierde dtslr., arr. en Ij u. Z. O. van Breda, kant. en Ij u. O.Z. O. van Cinwdtenf gem* ^flin|ibeii-eii-ffaM/, een gedeelte van het geh. iajmdonk- en^Lagen" Aard uitmakende , 10 min. Z. van Lyndonk

* AARDAH ligl 5i u. O. ten N. van Leyden ^ 1 o. O. van fFom^ broffe , 10 min. Z. O. van de Kerikauri ean Ter- Aar,

AARDAPPELEN-EILAND , eil. in OoeUlndH. Zie ScRiBAAa : W.

AARDAf PELBN-EILAND (GROOT-) , eil. in Oott-lndië. Zie Roi- vaaBAM. W.

AARDAPPELEN-GAT (HET), Taarwater in bet Haringvliet, piwv* Zmid-HoUamd , lusschen de Slfjkplaat en de Meneersche-plaat.

AARDEGAT (HET) , water in den l^tei&otcA , pro\. JVoord-Braband, gem. Made-en' Drimmelen. — Hel koml voort uit de Diepe- Gijiter ,

506 AAR.

en loopt in eene noord westeiyke Hgltng , tutsclien de Amer- plaat eo de Voorst e'plaal door , in den Amer uit.

* AARÜENBROBK ligt arr. en 6(11. N. ten O. ^BnJnihem, kant. en 5 a. O. teu Z. van /Apeldoorn,

AARDEN BURG , dek., prov. Zeeland , apost. vic. Breda,

Dit dek., hetwelk in het jaar 1845 is opgerigt, bevat de volgende 9 parochiën : Aardenburg,' Eede, Groede, Uoofdplaal, IJzendyke, Oostburg, Pbilippiiie, Sluis en Ylissingen. Hel wordt bediend door 9 rastoorsen drie Kapellaaiis, als een te A ar- de nburg, een te IJxendijke en een te Vlissingen. Men telt er 9500 zielen, onder welke (S800 Commiinikanten , onder welke echter niet begrepen tyn de militairen met hunne huisgenooten. Bovendien bchooren van de burgeriyke gem« ffeilte , nog kèrkcJyk onder SUddet" burg in Vlaanderen 310 zielen , onder welke 280 Co mm uni kan ten } ▼an de bnrgeriyke gem. St. Kruit, kerkeHjk onder Si. Margariet in Vlaanderen 140 zielen, onder welke ruim 110 Conimunikanten ; van de burgeriyke gem. Philippine kcrkeHjk onder ifonrAa u/e 120 aie* len , onder welke 90 'Gommunikanten , en van de burgeriyke getn. IJ z e n d y k e , kerkcHj k onder ff^aierland^Omdeman 270 zielen , onder welke 200 Communikanteo. — De gezaoieniyko par. hebbca 9 af- londerlyke begraafplaatsen.

AARDEN RL RG , geon., beslaat eene oppervlakte van ongeveer 1640 bund. — Aldaar U in 1844 eene leepziedenj en in 1846 eene sleenbakkery opgerigt. -— De eerste Herv. Predikanl werd niet in 1778, OMiar in 1578 beroepen. -* De voorm. Fransche kerk, welke gees loren had , is tot een pakhuis ingerigl.

AARDENBDRGSGHE-POLDËR , naam , welken men veelal gifeft aan den liiBBiLB-POLDBa , gem. jÉardenhurg, Zie Isabblm-'oldbb. W.

AARDSWOUDE, d., prov. Noords iloüaud. Zie A^mvrooa. W. en A.

AARDTSCIIE-SLUIS (DE), sluis in de ^Tetaiae , prev. CeUerlmd , gem. Herwen^ op den Ouden-Byn , wijd 1.25 elK, da vloer ligt op 0.5(^ ell. onder middelbare stand.

AARDTSGUE-VEER (HET), pontv^ser tn de Betuwe, prov« 6c|. derland ^ gom. en ^ u. N. van Hetwtm , over den Onde-Ryn , in deo weg van Aardt op Zevenaar.

* AAREE , leeif AAREL.

AAR-EN-VRIJ HOEVEN (TER-), gem. in Rijnland, prov. Zuid- Hoiliand, aiT. Leydeu, kanl. B^ouhrumge (17 k. d., 20 m. k., 2 s. d., Ie afd.)y palende N. aan de Noord-ffoliandscbe geon* Lsjniuiden*eii'* Vriesekoop en Kalslagen-en-Bilderdam , O. aan ZeveniMven en Nietivr- koop, Z. aao de Aar , die haar van Noorden en Aarlanderveen scheidt , W. aan Oudshoorn >en-Gnephoek, Woubruggc en Rynsaterwoude. — Deze gem. ii by besluit van Z. 1. d.d^ ^0 Juiy 1840, No. 96, uk de vroeger alzonderiyke gem. Tejr-Aar en Vryhocve» aameag»- steld ; beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte van 1945 bund. 71 V. r. 77 V. elL, waaronder 1932 bnnd. 95 v,r. 88 v. eü. belaal- baar laod ; telt 231 Ik beweend door. 333 hnisgez., uitmakende teiie bevolking van 1700 inw., die meest in den landbouw A veenderQ hun bestaan vinden. «-^ De Herv., die er ruim 500 in getal zyo , khi- ken gedeefteiyk de gem. Ter» Aar uit , en behooren voor een klein ge- deelte tot de gem. Aarlanderveen* — De R. K., welke men er 1190 aantreft , maken voor het grootste gedeelte de gem« Langêrmaw uit ^ terw|p eenigen \it Aarlamderteem paroehiëren.* Mco heeft in dcM gem.

AAR. 507

cca« sdiool, in de kerkbuurt. — Het wapen deitr (^em. ii het lellde als vao de vroegere gcm. Ter- Aar

• AARLANDERYEEN , |eiu., beboorl tol hat kant. Mpken ; paalt H. aan de gem. Ter Aar-eo-Vryhoeyen , O. aan Nieuwkoop-en-fioor- dcn , Z. O. aan de Mffe , die haar van Bodegraven scheidt , Z. met eeoen boek aan Zwammerdau) , waarvan z^ door den Uyn gescheiden is , Z. O. en Z. aan den Rijn , die haar van Alphen en Rietveld lebeidt , V. aan de Aar ^ waardoor ly van Oudshoorn-en-Gnepboek gescbeideo is. — Dese gem. beslaat , volgens het kadaster , eeoe op* pervUkle van 2^4 bond. 2 v. r. 15 v. ell., waaronder 2249 buod. 61 T. r. 12 T. ell. belastbaar land , telt 580 h., bewoond door 1(91 knisges. uitmakende eene bevolking van 2700 inw. — De Herv., die er 8000 in getal syn, maken gedeeltelyk met die van de voorm. gem. Yrghoeven, eene gem. nik, welke tot de klass. van Léudtu, ring tan Woerden f behoort , en 1100 sielen , onder welke 460 Ledema- ten, telt. De eerste, die in deze gero. hei leeraanunbt heeft waar* genomen y is geweest FioaEinas Mabcib, die in het jaar 1590 herwaarts kwam en in het jaar tOOO naar Oegstgeest vertrok. Het beroep ga- scbiedt door den kerkeraad. — Het dorp AAai»AiiNavm ligt O. tenZ. van Lejden. — Het wapen deser gem. is een schild van silver, met twee kruislings liggende «waarden , waarop een doodshoofd , vergezeld van eeoen jagtboom en pointe.

AARLANDERVEEN (DROOGGEHAAKTE- POLDER^ AAN... UE^ WESTZIJDE- VAN) , pold. in Rijnhwd, prov. Zuid^HoUand, Zit DaoocctBAèaTB-PoLPBa-WBs-nijaa. W.

-AARLANDERYEENSCHE-RIJNBUÜRT ligt 5 u. O. Z. O. van Lgffden^ kant. en ten N. v«in jilpken, waarvan bet slecEts door den Bija gescheiden is , 1 ii. Z. ten W. van jiwrlatuUrvet», -.- Hot is eene bcbuiMle streek langs den lagen Ryndyk , beginnende ten N. W. aan de Aarbrog , teaenover Alpben en eindigende ten Z, O. voorby Zwam- merdam , aan de Ziende , synde eene lengte van ruim 1 uur gaans en onder»eheiden in twee deelen , als : het Westeiyke deel t^gen over Alphen, of de Lage-zyde- van-den-Ry n-over-Alpken en hat oosteiyke deel of de Lage-zyde-van-den-Ryn-over^Zwam- ■ erdam.

* AARLE , d., ligt 7 u. Z O. van *s Hertogenboseh , naby de Zoid- WiÜeins vaart y waaraan bei eene losplaats heeft. — In 1847 is de oude Hervormde kerk voor afbraak verkocht doch de toren biyven staan, en meer naby de 'kom van het d., ter plaatse genaamd den Kon wen- berg 9 eene nieuwe gebouwd , welke den 6 Augosins 1848 is ingewyd , synde een koepelvormig gebouw , zonder orgel. — In 1844 is er eene &. K kerk aanbesteed , welke den 20 October 1846 is ingewyd. Deze kark « even als de voorgaande , aan de H. Moagd Mabia toegcwyd , is een ruim gebouw , mei eenen hoogen toren en van een orgel voor- aeo. — Ook zgn nog te Aablb een wind-, graan- en schortmoien , een waterolieniolen en eene kaioenspinnery.

*AARLE (HOOGEN.) ligt 2^ o. N. O. van Eindhoven, kant. en 1 n. N. O. van Helmond, H u. Z. van Gewiert. Men telt er 260 h. en 1S40 inw,

' AARLE-RIXTEL grenst ten O, aan Bakel-en*Milheae en ten Z» aan Helmond. — Deze gem. bevat, behalve de d. Aarie en Rix- tei , de geh. het Groenewond , Hcikant, Laar, Opstal, Overbrug en Str^ip: beslaat, volgens het kadaster, eene opp«9* vlakte van 1400 bund. 70 v. r. 50 v. ell., waaronder 1409 bund.

908 - -AAR.

60 V. r. belastbaar land, lelt 170 h., bewoond door 944 KiiUgcs.^ iiitinokende eene bevolking van 1300 inw. Hen heeft er , behalve <le (Ltokjfietery ,1 kunst wol fabrijk, 1 katoen fa Ifry k , 1 leerloo^ery , 1 ver* werQ , 1 bierbrouwerij , 1 olie- en 1 koornmolen. — Van de voortnaals in die gein. bestaan hebbende kasteelen en adellijke huizen , zijn thaos nog alleen aanwezig : het Gnldenhuis, Heurkenshuis en Kan- nclust. — Het wapen der geen. Aarle-Rixlel bestaat uit een in ▼ieren 'gedeeld schild van azuur, hebbende in elk vak eenen leeuw van goud ; ter reglerzyde van het schild staat de Moeder Gods , boudcade in de linkerhand het kindeken Jbios en in de regterband eenen palm* tak , alles van goud.

AAROÜ-EILANDEN, eil. in Ooit-Indie. Zie Arobbilahdbn. W.

AARPERSTRAAT , geh., prov. Noord-Braband, Zie Ebpbrstbaat. W.

^AART-ELOUENROSCH, plaat in den Bte$boteh, prov. Zuid-Hol- land. arr, Goritiehem , kant. tn ^em, SUedreeht ; palende N. aan Grob* bendonk, O. aan Colsterweer , Z. aan de Sneepkü. Zij is met de platen Grobbendonk, Colsterweer, Rijlandsche-waard en Floris- va n -den-Tempel , 96 bnnd. groot.

AART-GIJZBNHOEK, kaap in Oott-fndii, in de Straat-van-Ma- kauar y aan de Oostkust van het Sundatche eil. Bomeo-

* AARTS WOUD , in den omtrek meest Aabdswoddb geschreven en in de wandeling Ebbswood of Ibbswood geheeten , wordt by sommigen ook Abbbdswoodb genoemd. —-In 1404 ontstond hier een gat in den seedyk , hetwelk gedempt , doch in 157S geopend werd , tot ontzet vao Alkmaar , dat door de Spanjaarden belegerd werd. . In genoemd jaar ffing de ktfk aan de Hervormden over , en werd tot hunnen eersten Leeraar benoemd MigbaCl Pbtbus , gewezen R. K. Priester. Sedert heeft Aabiswodd zijnen eigen Leeraar gehad. — De kerk is een oud en groot gebouw, in 1515 gesticht, en is voorzien van eenen dikken, iwaren toren , zonder spits. Volgens de overleveringen zou de spits van dezen toreA . tot twee malen toe , door het onweder in den braad zyn geraakt en daarna niet weder opgemetseld. — Mei^- heeft te Aabtb- wooD een Departement der Maatschappij : Tot flut van 't Algemeen ^ dat in het jaar 1838 opgerigt is , 25 Leden telt en eene spaarbank iiecft.

AARTSWOCDERRRAAR. Zie Rbaab. Wbk. en A.

AAS (DE) behoort tot het kant. Medemblik,

AASGHE-POLDER (DE), pold., prov. ütrtclu. Zio Ood-Aaschb*

VOL0BB. W.

* AASDOM, ondtyds AsiCHMBM , behoort tot het kant. Loenen. In eenen brief van Albbbcit vak Rbubbbn , Graaf ffan Holland y van hel jaar 1387 , wordt reeds gesproken van Asichdobh in Amstell&nd, zoo dat het toen tot Holland schynt behoord te hebben , hoewel sommigen willen , men onder dit Asicbdobs het tegenwoordige Nibowbb Ahstbl verstaan moet.

AAST, geh. in Opper^Gelder , in het Land-tan-Kestel , prov. Limburg , arr. en 6 u. N. van Roermonde , kant. en 1( u. O. Z. O. van Hont , gem. en { u. N. van Grubbenvorst ; met 3 h. en 25 inw.

AATSVELD , streek lands, in Gooiland, Zie Abtsvbld. W.

ARAUANDEE , negerd. in Opper-Guinea, Zie Gobhantub (Klbiii-). W,

» ARRRGASTER-RTGE ligt arr., kant. en 1^ u. W. van Sneek.

«ARREKERK-Efi.LAMRfiRTSGHAGEN, gem., beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte van 781 bund. 96 v. r. 84 v. eil., waar- onder 775 bund. 23 v. r. 36 v. eil. belastbaar land ; en telt 154 h., bewoond door 105 huiBgez., uitmakende eene bevolking %an 750 inw.

ABE. 809

De dorpen Abbekerk en Latiibertscbagen zQn kerkeiyk reeds Cdert 157S gecombineerd. De eerste, die in deiegem. liet leeraar- «Ril hrefl waargenomen , is geweest Sixros RirFSiTOs , die in het jaar 1S7S herwaarts kwam , en in bet selfde jaar naar Medemblik Terlrok.

'ABBENBROBK, gem., paalt O. aan Geervliet en Zuidland, en be- Oaat oil de polders: bet Oodeland, de Nietvwlan der -polder eo Bog gedeelten in den NteuwenhooroschefOudenhoornsche enZaidlandsche-polders, benevens gedeelten van de N i e n,w e- kade en van Nieow-H oender hoek , en beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte van 940 bund. 25 v. r. 28 v. ell.^ waar- ooder 9lis bond. & v. r. 98 v. ell. belastbaar land; telt 113 h., be- voond door 124 bnisgex., uitmakende eene bevolking van 6K0 inw.

* ABBË!9ES is thans binnen de bedyking van het HaarUmmermeer begrepen.

* ABBESTEE ligt kant. 'en 1^ n. N. W. van Sehagm.

* ABBEWEER ligt kant. en { n. N. W. van Ond»tdemdam. ,

* ABBEWIER lag in bet kw. (niet arr.) OosUrgoo. ABBINGEWERF, voorm. aanzien lyke beerde in het Wesierkwariier

der prov. Groningen , gem. Hoogkerk , van welke men evenwel da jnbte plaats , waar sijj gestaan beeft , ^niet meer weet aan te wyien.

* ABCOUDE ligt in het kant. en 2 ii. N. N. W. van Loenên. Onder de Predikanten van Abgovdi vinden wg vermeld. den Latynscho

Dtehter loaABHBs WasTBiiBuaoi , die er vaal 625 tot 1627 stond. — Da R. K. kerk is aan de U. H. €osnos en DAnuius toegewyd.

ABCOUDE (KLOOSTER DER-ZUSTEREN-VAN ) , voorm. klooit, te Legdin. Zie FaABCisKAHsa-KLoosTBa.

* ABCOUDE- b AAMBRUGGE ligt in het kant.. Loene», en uAt 185 b., bewoond door 235 buisgez., uitmakende eene bevolking van . 1200 inw. — Het wapen bestaat uit een veld van keel , met drie zoilcn van zilver.

« ABCOUDE^PROOSTDIJ -EN <AASDOM ligt kant. ^Loen^, en telt 167 h., bewoond door 225 buisgez., nitnaakende eeoe bevolking van llOO inw.

ABCOUDER-SLUIS, voorm. sluis in den Diemerdijk ^ in Amiiel* land, prov. If oord- Bolland. Zie Kostvbblobbb-slou. W«^

« ABEELB (DE) ligt i o. N. N. O. van Fliuingen , gem. en i u. N van Oott'Soulnirg . — ITet wapen van dbb Abbkib is een veld van zilver met drie afgekorte fasces van keel.

* ABEJ is abosiveiyk hl. 34, vóór Abbbkbbk geplaatst.

ABELSTOK of cigenlyk Abtstok, til of brug in Hunsingo^ prov» Groningen^ over de Irekvaart van Ulrnm naar Groningen, 10 min.' \V. van Meosingeweer , in den rijweg van Mensingeweer en Hoorn» Vroeger reed men hier over eene met steen gemaakte bedding door bet Zyidiep , dat zich by Schouwerzyi in de Hunze ontlast , en om die onder water liggende dam of doorrid niet te missen , hadden de Abten van bet klooster in de Marnc hierbij eene stok geplaatst , welke men Abtstok noemde. Later hebhen de Geestelyken van Nyenkloos- ter hier eene brug doen leggen , en het onderhoud van de Abelstok* stertil bleef tot in 1826 een servituut van de boerderyen van Nyeo- kloosler ; toen echter is zij eene provinciale brug geworden , en wordt sedert voor rekening der provincie Groningen onderhouden.

ABELTJESHU1S, in de wandeling ook ABZLTjzaoBisaiiis genaamd, kleine boerdery en berberg in ^etterwolde , prov. Groningen, arr., kant. en 4^ u. Z. O. \^nfFintehoten , gero. en l| u. O. ^an Flagtwedde,

S10 A B I.

l u. O. N. O. van BoarUnge , op de Hantersohe grciiien , in welk* nabffheid raen de greppel en de iwarte scheidspaal tustclien de koning- rQken Nederland en Hannover vindt.

^ABIGAELSHOOP ligt aan het Pad^an^ff'aniea , ter regterhand komende van Poeie-PaiUjeshmg ; palende N. aan den verl. boatgr. de Yier-Kinderen , Z. aan den verl. hootgr. Abigaelslost.

ABIGAELSLÜST, kostgr. in Nederlands Guiana , Lol. Sutiname , aan het Pad-van^Wanica , Ier regterhand komende van Poele-Pantjes^ brug; palende N. aan den kostgr. Abigaekboop, Z. aan den kostgr. Anna*sliist ; 2S$0 akk. grond.

^ABIGAELSLÜST , vroeger LmD-VAa-STAF-Aaoiis , ligt aan de f^a- rappa-ky.^k, ter linkeri\jde in het afvaren; palende bovenwaarts aan de katoenpl. Waterloo , benedenwaarts aan bet La nd-van -Moed-en- Kommer , de Negers noemen baar Pikisn-Staf-Aeoiis.

ABINGA , voorm. stins , prov. Friesland. Zie ABBiiifiA. W. en A.

ABINGAWEER , d., prov. Friesland. Zie Abrcwibr. W.

ABKOVEN , geh. in de Meijerij tan *s Herlogenboseh, kvr, Ois- terwijk, prov. Pfoord- Braband ^ Tweede distr., arr. en B u. Z. W. van *s Heriogenbotek, kant. en | u. Z. van Tilburg , gem- en ^ u. N. O. van G&irU ; met 37 h. en ongeveer SOO inw.

A BOEBOE, d. in Oost-Indië, Zie Abobd. W.

ABOENG , volkstam in Oost-indii, op bet eii. Sumatra, weke met de Batakbs van gelijke afkomst sljn.

^ABORO, staat: Amalla , Amaica en Amatoeli , /fe«,*Ama- Ila, Ama-lca en Ama-Toeli.

ABRAHAMS-DIEP (HET) ol ibt Oodi-dibp, klein vaarwater in bet Qooregt, prov. Groningen , f^em. Sloehieren , dat by Hartenshoek , io eene Buidwestelgke rigtiog , in bet fFinschoterdiep valt , makende de scheiding tnsschen de gem. Hoogezand en Slochieren uit. — Dit is aldaar de oudste scheepvaart tot den* afvoer van turf.

«ABSDALE, eigcnljik Abtsdalb, lifft | u. Z. W. van Hulst, op den groolen weg van Hulst naar jéxel, in den pold. van JbtsdaU, Men telt er 14 h. en ongeveer 70 inw.

* ABSHOVEN telt 6 h. en ongeveer 50 inw.

ABTSHOEP (DE), naam, welken men ook wel geefi aan de Wolps- ■OBV, in de bar. van Breda ^ prov. Jfaord^Braband, Zie Wolpsbobf.

* ABTSPOEL ligt i u N. van Leyden, \{ u. Z. O. van Ifoordwijk- Binnen, 20 min. Z. van Oegstgeest, in de Poelgeester-buurt,

ABTS-POLDER (*S), naam, onder welken den Pboost-poldbb , io Staaii' Vlaanderen, in oude stukken voorkomt. Zie Pboost-poldbb. W.

* ABTS-POLDER (OOST-) ligt in de gem. Kethel-en-Spaland.

Desepold., welke groolendeeU uitgeveend is, beslaat, volgens het ka- daster, eene oppervlakte van 254 bnnd.; telt 8 boerderyen, en wordt door eenen molen, op de Schie, van het overtollige waler ontlast. Het polderbestuor bestaat nit eenen Molenmeester en vier Schouwers.

«ABTS-POLDER (WEST-) ligt in de gem. Ketkel-en-Spaland. _ Deze pold. beslaat^ volgens het kadaster, eene oppervlakte van 116 bund.; telt 15 boerderyen, en wordt door eenen molen, op de Schie , van het overtollige water ontlast. Het land ligt 2.15 ell. onder A. P. Het polderbestuur bestaat uit eenen Moleinueester en vier Schouwers.

'«ABTSREGT grenst O. aan Pynavker, Z. aan Ackersdyk, W. aan de Schie , die haar van bet Hof-van-DcIfi en St. Maarleosregt scheidt , en beslaat , volgens het kadaster , eene oppervlakte van 469 bund. tf9 V. r. 5 V. ell., waaronder 466 bund. 51 ▼. r. 5 v. ell. belastbaar

ACH. 511

land ; tolk 99 fa., bewoond door 95 boiigei», uitmakende eene bevol- kiif vao iW inw.

*ARTSWOUDE Ugt gedeelteiyk io de geni. ü of-wan- Delft , gedeel- telyi io de gem. SL Maarlemregt-eH Doffpolder y- %\ a. van fUtttr- iiMj {m. Yan Delft, — Io dexe b. wordt het bnis, waar de Dich- ter Pmt geboren is, nog aangewezen.

ABTSWOUDER.POLDËR (DE) of LAeB-ABTSWoooia-roLDBa . gemeen- lijk PifaemceB-poLaBa , pold. in Delfland.^ prov. Zuid- Holland, arr. 'sGnttnktt^, kuni. Delft f gedeeltelijk gem. Hof -van-Delft , gedeeltelijk fm.Sl, 81 aarteneregt- en- Dorppolder ; palende N. aan den Krakeel-pol- der, 0. aan de Schie,,Z. aan den Noord-Ketbel-polder en den Zon- idie-polder, W aan den Rerk-polder.

Deie pold. beslaat , volgens het kadaster , eene opper? lakta van S7I JMind. 64 v. ell.; telt 4 b. en 5 boerderijen onder HÊaartennegt- a-Dorpfolder , en wordt door vier molens, op de Scbie, van het oTerlottige waler ontlast. Het land ligt 9.50 ell.' onder A. P.

ABTSWOUDER.POLDËR (BOOG-), pold. in DeZ/viaiuJ, prov. Z«u^ Hdlamd, Zie Krakbbl-polobr. W.

JABWEILER, d. in het haXj, Lweemburg ^ kw., arr. en 1} u. Z. la W. Luxembuftj , kant. en 1^ u. N. O. van Bieh-aan'de-jél%eite , {tm. ea mim 90 min. N. W. van Bettemburg. Men telt er 18 h. co 130 inw., die kerkeiyh tol de par. van Bettemhurg behooren , doch liicr eeae filiaalkerk hebben. — Deze sectie der gem. Bettemhurg beeft ,eea eigen gemeen tewoud , groot 11 bund. 97 v. r. 40 v. ell. *A&ARlBO wordt door de Negerf Gbar-Pbakascib genoemd. AGCRON , stranddislr.^ in Opper^Guinea. Zie Akbow. W. {AGHEVILLE of beter Haoibvillb, Fransche naam van het d. 11 el- iiKis, in bet groolh. Luxemourg. Zie Hbliiiiqbii.

•AGHLUMBR-KONVENT is, volgens sommigen, in 1157. volgens ta^n, in 116S gesticht.

'ACQT ligt l^u. Tan Eindhoven. — De St. yénthoninskapel aldaar «vrd eertijds bediend door eeocn Priester Renificiant. Zij is sedert bet b^D der voorgaande eeuw vervangen door eene schuurkerk, aldaar ^rde R. K. geplaatst, en mede aan den H. Artorios toegewyd, die ug, als eene tweede kerk van Woensel, door den Pastoor en Kapel- iaaai fan die par. bediend wordt, -r- Ook is er eene school. — Io üovember 1R48 werd er, ter linkerz'yde van den straatweg op Eind- ^f eo , eene Germaausehe begraafplaats ontdekt. Eenige aldaar opge- Mvene amen a^n naar de vcrsamelpiaats Tan het Noordbrabandsebe fnootschap opgeaondea.

ACHT (NIEUW-), b. in de Meijerij van '$ Hertogenboêck, prov. ^eerdrBraband , arr., kant. en 1^ n. N. W. van Eindhonen, gen». ^eemd-en-Eckart , 1 n. N. van Woensel , | n. Z. W. van Aèhl • vaarvan het eene b. is ; met 50 h. en mim 310 inw. *ACHT.EN-Z£STIG.MORGEN of de Laaojbs paalt W. en N.. aan varkensoord, O. aan Oost-IJsselmonde , Z. aan Smeetsland.

Octe pold. beslaat , volgens het kadaster , eene oppervlakte vap 64 kond. 78 t. r. 80 ▼. ell., alles schotbaar land, en wordt, met ^ polder Dirk'Smeetsland , Meeiter Arend van Her ^eudeutland en de de Een-en-vijftig-Morgen^ door eene dois, op de Haas, van. bet overtollige water ontlast. Het polderoe- Aaor beslaat nit eenen Dijkgraaf en twee Lage- Heemraden. ACUTERAFSCHE-POLDER , pold. in Rijtand , prov. Znul-HoU

m. Zie WamMlIXVBBB (Dt NlBirWB>DBOO€«BSAAKTB-PoLBBB-VAH-). W.

iSli A € U.

ACHTERBERG , geh. in het Ooerkwartier der prov. Utrecht , arr. en 6 u. Z. O. vati Amersfoort, kant., geni en 50 min. N. N. O. ▼an Rhenen ; oicl 199 h. en 1160 inw.

* AGHTERBOERRENS paalt N. aan do Hillekes , O. aan bel Vlaan- derenbosch en de Lage-Donk , Z. aan de Sprang en W, aan het Kib- bel vaartje. — Dese pold. beslaat, volgens het kadaster, eene opper- irlakte van 51 bond. 42 v. r. 45 t. el!., doch wordt op 55 buod. 95 V. r. 39 V. ell. scbolbaar land gerekend. Hij wordt door een bonten slnisje , voorsiea van eene klep en schuif, wyd 0,48 en hoog 0,4S ell., op hel Kibbel vaartje en vervolgens op de Mark , van het overtollige water ontlast. Het land ligt omtrent geiyk A. P. De kaden van dezen pold. syn van geringe hoogte.

* ACHTER BOSCH, geh., gem. UeihotU, ligt 2^ u. N. van Eindko- ven, kant. en 2 u. N. W. van Helmond.^ Men t<;lt er 6 h.' en on- geveer 40 inw.

* ACHTERBOSCH , geh., gera^. St. Oedenrode, moet w^vallen. ACHTER BOSCH,' geh. in de Meijetij van 't HertogKnbosch, kw.

Peelland, prov. ISoord-Eraband ^ Derde distr., arr. en 4^ u. O. van Bindhoven, kant., gem. en | n. O. N. O. van Atten; met 10 b. en 50 inw.

AtHTEB BOSCH, seh. in de Meijerti van 'm Hertogenhosck , kw. PeeUand, prov. Jfoord-Brahand , Derde distr., arr. en 1 n. N. O. van Eindhoven^ kant. en 2 u. W. van Helmond, gem. Pfunen-Gerwenen- Jfederwetten , i n. W. van Nunen ; met 2 h. en ongeveer 20 iirw.

» ACUTERBROEK , b. in den Crimpenremtard , ligt 5i ii. O. N. O. van Rotterdam, kant. Schoonhoven ^ i^em, Berkenwoudg'enrAchtefinvek,

«ACHTERBROEK, geh., pn. lierop, ligt 1} a. Z. Z. 6. van Helmond, ^ u. N. W. van Lterop,

ACHTERBROEK, pold. in den Crimpenrewaard , prov. Zuid-Hol- lamdj arr. Rotterdam, kant. Schoonhoven, gem. Berkenwoude-en'Aek- iêfhroek; palende N. W. aan Kattendyksblok en Midde]blok , N. O. aan den Beijerscfae- polder , Z. O. aan den Beijersche-polder , KleiD- Stolwijk en den fierkenwoudsche-polder , Z. W. aan den Nesse-polder.

Dese pold. wordt verdeeld in het Oosteinde en het We st einde; beslaat , volgens het kadaster , eene oppervlakte van 452 band., waair- onder 426bnnd. schotbaar land ; telt 26 h., alle boerderyen , en wordt door twee sluixen , op den IJssel , van het overtollige water ontlast. Het land ligt 1 ,56 elL onder A. P. Het polderbeslnar oestaat uit eeoeo Polderschont, drie Heemraden en eenen Secretaris.

AGHTERBROEK (HET OOSTEINDE-VAN-), gedeelte van den pol- der Aehtetbroek in den Crnnpenrewaard , prov. Zuid-Holland , arr. Rot-- terdam, kant. Schoonhoven, gem. Berkenwoude-en- Achterbroek ; paa- iende N. W(. aan Middelblok, N. O. en Z. O. aan den Beyersche- polder, Z. aan Stolwyk , Z. W. aan het Westeinde van Achterbroek»

Deie pold. beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte Tan 221 bnnd.; telt 15 h., alle boerderyen , en wordt door twe slnizen , op den IJssel , van het overtollige water ontlast. ^ ACHTERBROEK (HET WESTEINDEYAN) , polderland , prov. Zuid-Hollands Zie WBSTBiaDB-TAH-AcBTEEMOBK (Het). W. en A.

ACHTER- DEN-DIJK, naam, welken men wel eens geeft aan hei kw« HoNDSHOLBB!MjB van de gem. Ifaaldwijk-Hondsholredijk-en'de^ Oranie-^polder , ïn Delfland, ^rov. Zuid Holland, Zie Hordsuolbbdijk.

ACUTER DIE P , b. in de voorm. regtstoel van Sappemeer , orov ^ Groningen, arr. en 5(0. Z. O. van Groningen ^ kant. en ju. O. N. O.

k

ACH. 519

t%n ket Hoo^eaamd, gem. en 10 niio. N. van Sappemeer; 'mei 54 h. ca SB70 nw.

• ACHTEREIND ügt 12 o. Z. Z.0. vmï Einékaven , | o. Z.0. van jiaUt. ACHTERHOEF-POLDER, pold. , prov.Z. IloUand, Zie Hoit-roLDia. W. ACHTERHOEK, buit. in Zaliand, prov. Overijssel, arr., kant. en

I uur BI. O. van Deventer, gem. en 'j ii. Z. O. van Diepenveen*

Dït buit. beslaat , met de daartoe beboorende gronden , eene op- pervlakte van 80 bund. 72 v. r. 9 v. ell.^ en wordt in eigendom Dcieten door den Heer W. A, var db Gbaafv , woonacbüg .te Deventer*

ACÜTERHO^R , geb. in Zalhnd, prov. Overijssel, arr. en 5} if. N. O. van Deventer, kant., gem. en 2 u. Z. vau Raalte, met 10 b. en 60 inw.

ACHTERHOEK (DEN), geb. in bet markgr. van Bergen^op-Zoom, prov. Noord- Braband , Fierde dittr., arr. en raim 3 u. Z. W. van Breda, kant. en 1 a. Z. Z. O. van Ondenboseh, gem. Ruephen-Ferens" exÊde-enrSprundel, 10 min. N. O. van Rucpben \ met 20 b» en 180 inw.

ACHTERHODT, geb. in bet Wold-Oldamht, prov. Gnmingen ^ arr., kant., gem. en 10 min. Z. W. van WinsehoUn*

ACHTERKLAP-POLDER (DE) , nold. in Schieland, prov. Zuid^ Beüand, arr. Rotterdawk, kant. ffuUger^erg , gem. Bleiswijkg pa- lende Hm en W. aan den Einnenwegtcbe-polder van-Zegwaard , O. aan den Aditerboef-polder en den Overbuurttcbe-polder, Z. aan den laatst* paoemden polder. *

'ACHTERLAND of AcaTBaLAHDSca-roLDBE grenst N. aan Ammers- Graveland, O. aan den Oad-Goudwaardsebe- polder, Z. aan Pealwyk, en wordt W. doüor den boclteiti van den Overwaard van den Laag- BloUaiidscbe- polder en den Brand wykscbe-polder gescbeiden. Hfj watert uil door molens op den gemelden boesem.

* ACHTERPOORT ligt in. bet kant. Schoonhoven en paalt N. aan bet dnrp Haastrecbt , O. aan de Hofkampen tegen de Vliet , Z* aan Heeg-Bilwijk , W. aan den Bergambachter-boesem.

ACHTER-SGHÜLPVLAK(UëT), duinvallei in Kennemerland, prov. Beord^Höüand , arr. en kant. Alkmaar, gem. Bergen,

Aan het westeiyk einde van deze duinvallei , welke eene oppervlakte iwlaatvan 54 bund. 18 v. r. 90 v. ell., slaat eenig eiken bout , ken- Bel^k aldaar op den regel geplant , doch het is kort en verwaaid.' Da »lfde schnlpvlak , voor ongeveer veertig jaren gebakt , is toen niet vreder oitgcloopen en, ofscboon bet aangewaaide berkensaad wel bier en daar weder eenig nieuw gewas beeft voortgebragt , geiykt bet. an meer naar eene grasr^ke vallei.

$ACHTERSE?I BOSCH, prov. PfoordBrahand, Zie AcBTsasosci.

ACHTERSLUIS-POLDER (DE), pold. in Kennemerland, prov./Voonf- MMand , arr. Haarlem, kanl. en gent. Zaandam, palende N. aan dcD ZeedQk» O. aan het Barndegat, Z. aan bet IJ, W. aan deZlian.

Deae pold. beslaat, volgens bet kadaster , eene oppervlakte van 84 band.

ACHTERSTE DIEP (HET) . ook Exloscbbdibf genaamd , water in (heêerwwerderdingspH , prov. Drenthe. Het ontslaat in de markte vao Falike , gem. Odoom, loopt loo Noordwaarts af, langs Exlo , ia die xelfde gem. door de markte van Buinen , gem. Borger, in de markie van Vronwen, en vereenigt zich met het Foors te-diep, om de Runse of zoogenaamde Oostermoersche -vaart te vormen.

ACHTERSTE-KIEVITSWAARD (DE) , pold. in den Bieshoseh , prw. If oord' Braband. Zie Kibvitswaabd (Db A«:btbbstb-). W.

ACBTERSTRAAT , geb. in de Meüerij van 's Bertogenhoseh , Lw. Maasland, prov. Noord- Brabatid , Éérste distr., arr. 'en 4 u. O»

Xül. Dbbl. 33

5t4 ACH.

van '$ BêriofetAuekf kant. en \\ u. Z» Z, O. vaa Oü, gttti. «a 5 min. Z. van FfisUlroée; roet 20 b. en raim 100 inw.

* AGBTEEYELD , laas : AGHTEVELD. Deie buurt, ligt io het kant. en \ u. Z. vao Jfijierk, ann de Utrechtaoke grenxen. Men fcell er 103 b. en ruim 880 inw. — De R. K., die er raim 800 in getal syn , maken , mei die oit de naburige gem. Woo de n be rg , eene stal. uit, welke tot bei aartapr. van Gelderland behoort, dooreenen Pan- toor bediend wordl , en 880 sielen , onder welke 040 Gommnnikan* ten, telt. De kerk» aan den H. Josanos toegewijd, is een nieaw tteenen gebouw , roet eenen natten toren en van een orgel voovaien. De^ tial. beeft eene eigene bqjfraafplaata.

ACUTEaVLAR, duinvaUei, prov. Ifoord^Bolhmd. Zie SrUKU- aooa. W.

ACHTERWEG, geb. in Seküland, prov. Zuid Holland, arr. «o ti u. 'O. ten N. van Rotterdam, kant. en 2^ u. O. ten Z. van ffille^ gerêberg, gem. Cappello'en'ketSlot-ie^ppelle'Op'den-IJiieL

ACUTER WETERING (DE), waterieidiuff in ZaUand^ prov. Omt- iJHel, gem« Kawtpenreen, loopende langs den Hooaeweg. Zy begiol aan de binooiilanden in bat Zuiden en loopt in de Heeoe uit.

AGHTEVELD, buvrs., prov. Gelderlamd. Zie AcüTaavBui. W.en A.

* ACBTHOVEN , gem., telt 15 b., bewoond door even loo vele huia- gez., uitmakende eene bevolking van 120 inw.

ACHTHOVEN, pold. in bet land-ven^Fianen , prov. Zuid-Hal^ land, arr. Gorinehim , kant. Fianen, f^em, Lekunond-Jchthooen^en* Lakorveld, de heerl. Acbtboven uKmakende en palende N. W., N. en N. O. aan de buitenwaarden der Lek, O. aan Spinhoven , L aan West Lakerveld en Z. W. aan den Zederik. — Deie pold. bn* slaat , volgens bet kadaster , eeue oppervlakte van 467 hnnd»; telt S2 b., meeaial boerderyen , en wordt door tny^ molens , op de Ze* derik, van bet overtollige water ontlast. Het land ligt 0,09 onder A. P.

* ACHTHOVEN , pold. in RtjnUmd. paalt M. aan den Does«pohler , onder If^oubruggOf O. aan den Honddykscbe^polder en den Lageo- waardscbe-polder , Z. aan den Ryn, W. aan den Doea-polder, onder Leyderdorp, -7 I)ese pold. beslaat , volgens het kadaster , eene opper- vlakte van 374 bund. en wordt door eenen molen, op den Ryn, van

. het overtollige water ontlast. Het land ligt 1,58 ell. onder A. P.

AGHTflOVENSCHE-UlTERWAARDEN , pold. in bet Umd-vam^ y tanen j prov. Zuid^tiolland , arr. (SrortncAeiii , kant. Fianen, gem. Lekêmond-Jchihoven- en' Lakerveld: palende N. aan de Lek, O. aan de Rersbergsche- waarden , Z. aan Spinhoven en Aehtboven , W. aan de Sluisse-waarden.

SACUTHUIZEN, geb. op het eil. Goedereede-en-Operflakkee , i^nxw. Zuid' Holland , arr, en Op. Z. O. van Brielle, kant4 en 2^ u* O. ten Z. van Sommeledijkf gem* enl u. W. van Obltgeneplaat ; met 14 h. en 1600 inw. — In dit geb. staat de R. K. kerk van de aUU Ooie* gemphat , aan de H. Miau i/emWeaart toegewyd , -en in 1848 gebouwd*

* AGET-KARSPELEN ligt kant. Bergum , beslaat eene oppervlakte van 10,321 bund. 97 v. r, B5 v. ell., waaronder 10,187 bund. 49 v. r. 13 V. ell. belastbaar land ; telt 1315 h., bewoond door 1477 bttisgen., uitmakende eene bevolking van 8000 inw. Het grietenybuis staat te Buitenpost.

'' ACHTMAAL ligt in bet Fierde distr., van Tfoor^^raftoiMl , 4 u. Z. W. van Breda, 4 u. Z. W. van Oinneken, 1 u. Z. W. van Zwndort^ I n. W. van 9Fomkont.

A D D. ttfS

Dit ^. is vrV «i^ttlKkt en icit ISO h. en 7^0 inw. Ook beeft er VTMfêr ecae kftfiel gcslMn « welke oaHreal hei jfar 1780 ie ge- sleept.

AGHTMOHGBN (OE) , onbefauisde pold. id deo Buthoêckp proT. HmrJ'Bnhtmd , JiMMie dittr., err. ^s liêHofenbotdk, kanl. Heuêign, «deelieiyk g«n. Dtmen-Muuiter-en-Muilkerkf gedeeltelQk gMi . A^er- Mdbai; palenile Z. aan deo Midd«Uaard vao Bink , O. aan de Bruine* kil , Z. ean d«B Nelisseovaard ett W. aan ket Hteorgai. «^ Dete pold. enkaad in hei jaar 1859, beslaat, volgens bei» kadasler , eene ep- pmiakte vnii 0 bnnd. 85 v. r. §5 v. ell., thans bestaande uit boav-, frievt* en rietland. Hij watert aii op de Bruine*kil. Hei land ligi 0,60 dl. boveo A. F. De hoogte der dyken is 8,20 ell. Hy sUai on- der het bestuur van den %igeoaar , i^nde de Heer G. yav HoewaauMae.

"■ACHTnENUOVEN , gem., proY. Otrecki , beslaat eene epperrlakie , volgens het kadaster, van 1080 band. 90 v. r. 51 v. ell., waaronder 1065 bund. 74 v. r. 41 v. ell. belastbaar land; telt 51 h., bewoond deer 71 haisges , oitniakende eene bevolking van 580 inw.

* ACBTTIENHOVEN « gero. in Zuid^HoUamd, bestnai uii de pold. Heord-Achti'tenhoven en Zoid-Aebtiienboven} beslaat, talgine hat fcadasier, eene oppervlakte van 496 bond. 10 v. r. 48 V. dl., wanroader 496 band. 8 v. r. 94 v. ell. belastbaar land, telt 17 b-, bewoond door 96 haisges., uitmakende eene bevolking van M6 inw. — • Hei bebouwde gedeelte ligt N. ten W. vaa Woerden , Z. Z. O. van Noorden.

ACBTTIENHOVEN (NOORD-) , pold. in bet greotwalers. ven ^ot- An, prov. Zmid^HdUamd, arr. £eydni, kant* ff^oênU», gem. jécki^ tkukmeu ; palende N. aan Naarden . O» aan Wettveen , Z. aao Zuid- Aekttienbefvea , W. aan de gem. Nieuwkoop.

ACHTTIENHOVEN (ZUID) , pold. in het greoiwaters. van JToerw én, prov. Zmid'HMuidf arr. LÊjfim j kant. tf^oeritn, gem. Atki" fojeien i palende N. aan Noord- Aebitienhoven en West veen , O. aan Oed-Kaoierik , Z. O. aan de Myslfde , Z. W. aan den Zegvelder-pol- dcr, W. aan Nieawkoop.

•ACKSBSDU&, pold., /«et.* A€RBRSDIJKS€HB-POIJ)BR , paalt Z. aan dea 8obieveensehe-polder , W. aan de Schie. — Dese pold. wordt door twee molens , op de Sehie , van het Overtollige water ont- last. Bei laad ligt 9,59 onder A. P. *

•AGEBMTEB, (eet.' AGKBRSTEIN.

AGEEEWOLDE, d., prov. Friesland. Zie AiEBawooot. W.

*ACQÜOf ligt Z. W. van Culmbarg , W. ten Z. van Beut. — 9«Hn i «. N. W. van hei dorp liggen slniseu in den Meerdyk (niei in ém Diafdyk). — In bet jaar 1844 is bier eene nieuwe Herv. kerk ' fibeawd , welke den 10 November van dat jaar iogewyd is, syade een ftaeeea gebouw , aMt eenen steenen torcu , doch aonder orgel. — Hei itytu vMi Aofoof is van silver, met twee gebretesseerde faseen van keel; met eenen loopeaden hond van sabel in bet hoofd.

M31A, sifaaddistr. in Afrika. Zie Aksa. W.

ADAMS-ftLOOSTBR « naam , welken men by verbaslering geeft san het AoHsas^KMiosvaa te ZiêtplUu. Zie AnaAss-a&oesfBa.

ADDBWIBN , aaam « welken de Negers geven aan de koffijplant. LtUatdml, ia de kol. Smrinamêé 2>ie LiftuhiDAL. W.

ADDINK, landgoed in het graafs. Zuiphen, prov. Gelderland, U., disir., arr. en 1|n. Z. O. van Zuiphêm, kaai. en 9i n. Z.W. vsa iecAewi , gem« en 90 min. W. van r orden, — Hei beslaat, mei

»16 A.DE.

de daartoe behoorende groodeo , eene oppervlakte van 80 band. 70 ▼. r. 50 V. ell., en behoort in eigendom aan Mr. D. Evikihk, Advocaat ie Zutphen.

* ADEügtIi u. O. N. O. van Leyden , 1 ti. W. N. W. yan Wots- brugge, 5 min. W. van Hoogmade en den Frederiks-polder.

* ADEGEEST ligt arr., kant. en 1 u. Z. W. van Leyden, gem. «o 9 min. N. van Voorschoten,

ADELBERTUS- KLOOSTER , vüorm. abdij in de heerl. Egmond , prov. If oord' Holland, Zie Ecmond (Abdij- vak-). W.

ADELEN, voorin, stale, in de Frieschc griet. Menaldumadeel ^ onder Berlikum , welke van de familie via Adelbr , te Sexbierum af- komstig was , doch reeds lang geslopt is. Ter plaatse , waar zy ge- sta^n heeft, xtet men thans weiland. •

ADENAEOEMA , d. in Afrika, in Opper-Guinea ^ aan de Goud- kust , in het stranddislr. Hante.

ADER-POLDER , ook Aa-poldbb genaamd , pold. in Rijnland , proT. Zuid-Holland t arr. Leyden, kant. ff^oubrugge , gem, ilkemade ; pa- lende N. aan de ringvaart des Haarlemmermeers, O. aan de Ade, Z.'aan den Buurster-polder , W. aan de Balgertj. — Deze pold. be- slaat , volgens het kadaster , eene oppervlakte van 57 bund. en wordt door eenen molen , op de ringvaart van het Haarlemmermeer , van bet overtollige water ontlast. Het land ligt 1,70 ell. onder A. P.

ADEVVERD of Adbwebth, d., prov. Groningen. Zie Aodabd. W« en A.

ADEYLAR, d. in Oost-ludié , op het eil. Groot-Key,

ADIARSA, gonvernementsdistr., in Oost-fndie, op het eil. Java, ads. res. Krawang , aan de Tjitarom of Westcrgrenzen , tegen het Buitenzorgsche. — > In dit distr. wordt de Javaansche taal meer of min zuiver gesproken , dew\jl zich aldaar voorheen (1!$65 — 1 568) Volkplan- tingen uit het Oosten van het eiland hebben nedergezet.

ADICOURADI , berg in Westlndië, in het noordwestelijke gedeelte van het eil. Aruba , ten O. van den berg Anoaboei. — Men heeft in de kwartsader van dezen berg , die den Liii tenant-Generaal Kbaubh- BOFF in zgne tegenwoordigheid, in 1824, door mineurs en sappeiirs, by middel van petards , heeft doen openen,' ter diepte van 1,70 eil. stukken kwarts gevonden , waarover kleine slipjes , korreltjes of lover- tjes goud verspreid lagen.

ATiJIE , distr. in Oost-lndie, op het eil. Sumatra, resid. Palembang.

ADJOA , berg in Afrika, in Opper^Guinea , aan de Gotn&ust, strand- distr. Hante.

ADIRIPJO, distr. in Oosl-Indië , op het eil. Jata, resid. Baujoe- maas. — De grond is er hoog en bergachtig , doch in het zuidelyke gedeelte vlak , nattig en drassig.

ADMANS-KLOOSTER (HET) , bij verbastering bbt ADAHs-KLOosm geheeten , voorm. kloosi. ieZutphen , op het Oudewand. — Dit kloost., hetwelk bewoond werd door Nonnen van de Franciskancr orde, moet gestaan hebben daar, waar nu de Taputfabeuk is.

ADMIRAAL-DIRKSZ, fort, prov. IV. Holland. Zie DiBBSs-AoatBiAL. W.

ADMIRAAL-DE RÜYTER, ADMIRAAL-TROMP en ADMIRAAL- ZOUTMAN , twee forten en eene kuslbaltery , prov. Zeeland. Zie Ruttbe

(^DBIBAAL-OB') , >V . TbOMP (AOBIBAAL*) W. Cn ZoOTHAB (AokllAAL-). W.

ADODO, d. in Oost-Indië^ op het eil. Vordate, aan den aee- kant , uit een twintigtal huizen bestaande.

ADORNE-POLDËR of Aooobrb-poldbb , pold. in het Land-van- Kadxand, prov. Zeeland, arr. Middelburg, distr. enkant. Sjmm, gem.

ADR. 517

Ifimwmlief; palende N. aan de Noordiee, O aan den Baantt-polder ^ Z. aao de Nieiiwe-haf en , W. aan de Schorren van den Zwarte-polder. Hg is in 1619 bedekt, door Jean Adoohhb. destyds Heer van Biervliet e« besbal 56 bnnd. 47 t. r. 66 y. ell.

*ADORP, gem., ligt kant. Onderdeiidam ; paalt Z. aan de gem. GroningeD' en Noordijk, en beslaat, volgens het kadaster, eene op- pmrUkte van 2S09 bond. 28 t. r 35 v. ell., waaronder S168 bund. 22 V. r. 66 ▼. ell. belastbaar Innd ; (elt 1!S6 h., bewoond door 198 faaisgex., nitniakende eene bevolking van 1100 inw. — Hetd. Adobp Kgt 1 a* N. N. W. van fironingen , aan de Otide-Hiinse of het Reit- di^p , en de Groote- en Kleine- 4a , van welke beide laatste het tynen oaana ontleent. Deze Aa-strootnen slingeren zich on» de loogenaamde Hammen , die ongevt*er ISO bund. groot zyn. — Het kerkje heeft eea orgel. — Vroeger slond er te Adobp mede een slompen toren , met scbietgaten voorxien , doch deie ts in het jaar 1794 -resloopt , en de thans bestaande van hont geboiiude toren in 1849 vernienwd.

ADORPER MEEDEN , streek land , 'm ffunsingo , prov. Gioninaen, arr Appingedam ^ kant. Onderdendam ^ gem. en | u. N. van /iaorp ; net Tijf lioerderijen , behoorende tot bet d. Adorp.

ADRIAANS-POLDER , pold. in bet eil. Ifoord Beveland , prov. Z^tUindj distr. en arr. Goesj kant. en gem. Kortgene; palende N. aao den Oud-Rortgene- polder , O. aan den Anna-polder, Z^aan de Zuidvliet , W. aan den Stads-polder-van-Kortgene. — Deze pold., welke ÏD bel jaar 1715 bedijkt is, beslaat, volgens het kadaster, eene appervlakle Tan 57 bnnd. 85 v. r. 97 v. ell , waaronder 54 bund. 8D ▼. r. s«hotbaar land ; en wordt door eene sluis, op den Stads- palder, Tan het overtollige water ontlast. Het polderbestuur bestaat ■it eenen Dijkgraaf en eenen Gezworene.

{ADRIAN A-POLDER (DE), pold. in het eil. Goeder eede en Over- fUkee^ prov. Zuid- Holland, arr. Brielle , kant. Sommeltdijk , gem. SuiUndam; palende N aan de schorren tegen het Haringvliet, 0. aan dan Bendragl-polder, Z. aan de schorren tegen bet Rroawersbavensche- seegai eD aan den Groote-Zuider- polder — Deze pold., welke in het ^ar 1769 bedijkt is, vloeide in het zelfde jaar weder onder , doch werd in 1770 herdijkt en toen langs de oostzijde afgesneden , zoo als nog aan den loop van den dijk te zien is , welk gedeelte naderhand in den Een- dragt-polder is ingesloten. Hij beslaat, volgens het kadaster, cenè •ppervlakte van 195 bnnd. 76 v. r 19 v. ell. »- Door dezen polder , welke xijoen naam ontleent van de echtgenoot des toenmaligen Am- fasditsbeeren Ihah Cau en door den Eend ragt -polder , werden in 1780 Goedereede en Overflakkee tot één eiland vereenigd.

ADRIANA-THEODORA-POLDER, pold. in het eil. Goedereede- em^Overflakkee , prov. Zuid-Holland, arr. Brielle, kant. Sommelsdijk, gem. Ooitgentpfant ; palende N. aan den Maria-polder, O., Z. en W. aan de gorzen legen het Volkerak. ^-> Deze pold., beslaat, volgens het kadaster , met de daarvoor lin^gende gorzen , eene oppervlakte van 166 bnnd. 91 v r. 90 v. ell., en wordt door twee duikers, op het Yolkerak, van bet overtollige water ontlast.

* ADRIGHESI. Hel huis door Aütont var deb Rühg gebouwd is , na- dat het omtrent de helft der vorige eeuw aanmerkelijk was verlim- oaerd , in het jaar 1810 gesloopt. De boerenwoning / het tninmaos- bots , de vijvers en grachten bestaan er nog , doch de plaats , waar het katlcel gestaan heeDf , is geheel opgeruimd en beplant. — Het wapen der HeercD van Asatcaia heeft eene lambel van azuur in het hoofd.

K18 AD R.

^ ADRICUBM , kaioenplaot., ligt aan d« MaUifmtökteeh ^ ter ref* ItnU^o in htft afvaren. 0« Negen noemen haar Fmeabi.

*ADÜARD, gem., beilaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte van 5062 bund. 85 v. r. 40 v. ell., waaronder 998S( bund. 51 v. r. S5 V. ell. belastbaar land , en telt 999 h. bewoond door 546 buisges., uitmakende oene bevolking van 1850 inw. Men beeft er een Godsbaia, waarin 14 oude lieden en 18 kinderen sijn opgenomen» en een Depar- tement der Maatscbappy : Toi Nul van 'i 4l^emeen f dat den 26 Oe- eember 1854 is opgengt en 12 Leden , benevens een bonnorair Lid , telt.

*A DU ARD (KLEIN-) was, van het N. noar het Z., 500 schreden langen van het W. naar het O. 250 sebreden breed, mei eenebreedc gracht en steenen ringmuur omgeven.

*ADUARD£R- VOOR WERK ligt W. N. W fiw Groningen , kant. en 11 u. N. O. van Zuidham.

* ADUARDERZIJL ligt W. N. W. van Gnmingtn, kant« eo 1|o. O. va o Zuidkomf J n. N< N. O van Ferwerd , waartoe bet ker- keiyk behoort , lelt 14 h., bewoond door 25 bnbgei., uitmakende eene bevolking van 120 inw., welke meest met sjouwen of bet optrek- ken van schepen langs het Reitdiep hun bestaan vinden. «^ Deae sluis werd in 1501 bevestigd door Hcoo vak LBissenica, Saksisch Stad- houder in Friesland , met overleg van Graaf Emab». -—In hel Jaar 1580 werd AaoABBeasuL op den 14 Augustus door hel volk van Rtv» awaiifi veroverd, waarby aan onse syde Jobar Bowinoa ten gevol^^ van eene bekomene wonde sneuvelde. De schans vervolgens bsrnameo lynde, bemagtigde Rbbhbiisbbq die weder stormenderhand op dan 25 Mei 1581. — Den 25 July 1672 deed eene afgesondeiie troen vao den Bisschop van Monster , die Groningen belegerde, eenen aanval op de AauABDBBBiii.^ doch werd hier , door de onsen , onder de Kapiteins Clabw en RirFBRBA, benevens Stbabt, Overste van de Dragonders , mat groot verlies aan dooden en gekwetsten , afgeslagen ; waarop dit vlugteade vyand door de boeren achtervolgd , nog een groot aantal manschap» pen verloor. — De .tegenwoordige steenen sluis werd in het jaar 1706 geboQwd.

ADWARTH, ADWIRTH en AETWBRTH, oude namen van hei d. AnoABD, prov. Chonimfên, Zie Abvbd. W.

AEBINGA of ABlBeA, voorm. state, prov, Friesiand, kw. Oostefyoe, griet, heeumdrderadeei , arr., kant. en 2 u. N. van Leeuwarden , 5 min. K.W. van Hijum, waartoe ly behoorde. -^ Ter plaatse, waar deie alale gestaan heeft , «iet men thans eene boerdery , welke , met de daartoe behoorende gronden , eene oppervlakte beslaande van 18 biind. 76 v. r. 70 V. ell., in eigendom bcieten wordt door Mevrouw de Oooairière VAB ScBBLTiHOA , geb. VAN Etsiuca , woooacbtig te Leeuwarden.

AECKER-POLDER , po1d.,prov. /Feor</-^o//oiti^. Zie MmaB&vBiMGU. Abbb-pokdbb. W.

AEGK1NGA, b., prov. Friesland, Zie Aacbiicob. W.

AED-LEVWERD , volgens de overlevering een oud gebouw, dat als bet eerste begiafél. der st. Leeuwarden^ prov. Frieeland , moet beschouwd worden. Zie Lbbi;wabbbr. W.

*AEGUM ligt kant. en H n. O. van Rauwerd. Aldaar is in 1858 de kerk afgebroken , en de toren alleen staan gebleven.

* AEKAMP ligt gedeeltelyk kant. ff'ineehêieH , gedeelteiyk kant. en 5 u. O. \au Zuidifroek , ter wcdertyden van de Oude-Be, w«lke hier de scheiding tussehen Oostwolde en Finsterwolde uitmaakt. Men telt er onder Fineierwolde 50 h. en 150 inw.

A 9 g. »19

ABLSOMy d., f€Ov. Friiüamd. Zie Aamoh. W.

ASMINGA, voofin. Mate, pro?. frieêioMd. Zit Ebirm. W.

A£IISFOHT, onde nMim «ae de st. AvniFooiff, prov. Ütrwkt. &e AatuvooaT. W. ei» A.

AEMSTELREDAH , oude oaain van de «l Abstwihib , prov. I^^ord» BMmd, Zie AasTiMAB. W. e» A.

A£MSVEKN , veen , prov. OperijsieL Zn Amvbbh.

AINtiUIORREN, geb. m Fivel^o , prov. Gtoninffen , arr., kani. en 2} o. Z. W. van jÉppmgeéamf gem. en { ii. W. len Z. van'

AfillGTERP , b., prov. Friesland. Zie Aaorasr. AEÜGWIBRÜM , o«de naam van bel d. Eacwtnus, prov. Fn'es' kmd, Zm Enovwaaa. W.-

* AEMGWlRDfill bealaal, volgens het kadasltr, eene opporvMte van MH bMd. 8^ V. r. 71 v, ell.« waaronder 4042 buiid. S7 v. r. 90 v. ell . bcbttboar land , en teh 405 b , bewoond door 540 b«tisgca., nitnia- UnAa oeoe bevoUiog van 2800 hiw. _ De Herv., die er 1000 ia ge- tal syn CD twee kerken bebbeo^ aU: ééne Ie Tjalleberd en éénó tcTcrbondi maken de gem. van TjaUeberd- Lonjebepd- ftenloot-Terbané-en-eeD^gedeelie-van-lioerenvoen uH. «— Bol grieleD(|lMiis va» ABHflwiaMn tiaai b^ Uoerenveen.

AËNSTOOT, oude naam van het d. Omauio, prov. GtféerUmd, Ut OnanMo. W. AEPEÜ, butti». in €el^n4Qnd. Zie kv^m. W. AERNEM , oude naam van de si. Abribb. Zie da% woord. Wbk. en A.

* AlRT (TER-) ligt iu. N. W. vai» .^aiaii; lit. Z. W. van Friet. KcB lelt er 4 b. en ruim 30 inw.

ASSINGA, voorm. adell. b., prov. Grommgen, Zie Ambo*. W. AESTBRMAR, oude naam van bei d. OosTiania, pn^. Frieshmd. Zm OosransBsa. W.

* AFFERDEN , in Opper- Geléer, beeft een gierponlenvter over do in don weg va» dil dorp op Voribem.

* Af FERDEN-DRUTEN-EN-DEEST. De eerste, diei» deiogem. bet kcraaroNibt beeft waavgenosien , is geweest HbrvicoS' m Bbbib , die i» het jaar 1615 herwaarts kwam en in bet jaar 10119 overleed.

AFFETA, strandUislr. en at. in Jfrika. Zie Fbva.. W.

AFGELATEEi-VEN (DE) , poel in de beide i» hot markgr. van B^maem-'ap'Zoomf prov. tioord-Braband ^ gem. fFoênêdrteki' Hooier- égiuetÊ''€e^9ittkelêno0td.

AFMEETING (DE> , poM* in den Biuhoêek^ ptt^v. /foaré^Bfobmné , Tmeeim distr., arr« '$ Üeriogenboêch ^ kaai. Heuêden, ftm. fF erken- émm ; palende M. aan de Weeren over de Bakkers-iil, O. aan don Wienn^er^wal o» den Borcharen -polder, Z. aan bet Heimans -gaatje, W. aan de Bvntee-kift. — Deze pold., welker in hot jaar 1841 bedekt ia , bealnai , tnlgeas het kadaster , eene oppervlakte van 9 band. 64 T. r., en watert uit door oenen dotker met eene klep op de Braïno-kiK B» htmgu der dyhe» is 8.64 ell. Het land Kgt 0.00 ell. boven A. P. R|| wordl door den eigenaar bestaurd. ^^ E» nMUiAt een gedeotlo aft .^nno da toomoemde fFetren^oeer^éeSakkenkU.

•'AFSCflED wordt ook wol de K4ii>BK-ZBBDua goifoeMd. Men lek er S9 b. en 150 in#. '•^ Er is eene school , wislk» gemiddeld door M karfingen bosocht wordt.

AlBliil»iïlG*¥AN-WESRB!ISTE4N, onbebnisde potd. im don i^i- èoeek, prwv. Ifóêtd-êMhand. Kitt JoAoafmBB«viiD. W«

Kd^ A6A.

AG4STALDABURG , pUiaU , vermeld in 1049, als ligffeode in dat cedeelto van hel distr. liloa ; van het graafs. jimelanae , dat door Keiler Hbüsiie aan Bbaho&inis , den twinligsten Bisaehop van Ulrechl , geschonken werd. Men meent daarvoor te moeten houden de ho£itede Omuov, gem. üfarkelo, in Ovêrijttel.

AGATEN RYREGA I ouden naam van hel* d. AAenniKB, proT. Zeeland. Zie AAOTnitKi W.

* AGATBA (ST.) ligt ( u. Z. O. van Cuyt en byna even loovér N. W. van OefFelt. Men heeft er eeoe olieslagery.

AGATHA (DE SLUISPOLDER-VAN-) , pold. prov. Ifoord-Bmbamd.

Zi« SlOISPOLDBK-VAII-St. AOATBA VV.

AGATHA*S-k(»ÏVENT <ST.), voorro. kloost. in Rijnland, digt aan de wallen der stad Leyden, buiten de Rynsbargsche-poort. Bet werd bewoond door Nonnen van de orde van Sv. AueosTiiios. In den Spaanschen oorlog is het geheel omvergehaald en by de vierde ver* grooling van Leyiien gedeelteiyk in die stad getrokken.

AGëNG, bosch in Oost»Indië, op het eiL Java, rnid, PeialongOÊ^ , dulr. Wonoitho,

AGBNORIA , verl. plant, in Ifederlands'Guiana y kol. Suriname , aan de Beneden-Saramaeea , ter linkerzyde in het afvaren ; palende bovenwaarts aan den militairen post Nassan ^ benedenwaarts aan de tuikerplant. Kent; 500 akk. groot.

AGGEMA, voorm. bnrg in ffunsingo, prov. Groningen, arr. en 2} n. N. W. van Jppingedam, kant. en 3| o. N. O. van Onderdet^ dim f gem. üithmzermeeden,

AGILMARI, oude naam van hel Eabuibbb, prov. Uireeht. Zie

BfiBLMBBB. W.

AGNES-KONVENT (ST.)', voorm. kloost. te Groningen. Zie A«-

MBTBB-BLOOSTBB.

AGNIETEN-BILAND of Poblob-Panoahg , eil. in Oost-lndië, in de Zee^van-Jaea y 2 m. N. W. van Onrust. AGNIETEN-RLOOSTER (ST.) , voorm. kloost. te Elburg. Zie Faas-

CISCAHBB-KLOOSTBa. W.

AGNIETEN-KLOOSTER (ST.) of St. Aobbs-kobvbrt , voorm. klooet. te Groningen , bij de Oude-Ebbingeslraat, — Dit kloost. was bewoond door Nonnen van den derden regel van den H. Fbarciscds. De ge- bouwen syn ineerendeels gesloopt en dienen overigens tot woningen voor arme lieden.

AGNIETEN-KLOOSTER (ST.), voorm. kloost. Ie Hoorn , achter de Grootekerk. — Dit kloost. was in het jaar 1585 gesticht voor Non- nen , die naar den derden regel van den H. Fbarciscbs leefden In een ood handschrift leest men daaromtrent : • Anno 1385 syn tot Hoorn ge- » komen Snsleren van de derde ordie van 8. Fbabciscos , en verkregen » van de Regent en Burgen»eesttren der Stede , om een Convent te set*

• ten . op dat land achter die Groote Kerke , met oonditiën , dat ay

* die Weel, dat is dat water, dat achter dat Convent plach teloo* 9 pen , souden aenbalen en stoppen , met koeiemesse , en int jaer «1397 soo is geconsacreert den Hoogen Aotaer, S. AgnieL 14 W » noch gewyt haer boute kerk , en Ao. 1462 too is die steeneo kerk » van SiBT AaaiBT gewyt." «^ Het had op het groote kerkhof tot syoea ingang, en strekte lich van daar noordwaarts tot aan bel Sint* Geer- ien-kloosler , dat van voren breed was , tot dat bet tegen het Ceciiia* klooster aankwam , waarop bet erf smaller werd , en wat neordwaarts strekte tot aan de Turf haven. In bet jaar 1585 heeft men door het

A J fi. »ii

•

adilereiDde daer twee klooslers , eeoe nienwe «traat gelegd , de OrO' wmsirmal genoemd. -^ Id bet jaar 1886 «erd dit klooster verbouwd tol cea Abbibautuisiub. Thans it eeo gedeelte Tan dii geboaw afge- staao tol ondervys aan de leerlingen ▼an de Glmucbi scbool , en hel overige dient tot andere nuttige einden.

AGN1STëN*KL00STER , voorm. kloost. te Kampen , op deq Floed- d^i dat in de Tyftieode eeuw gesticht was en bewoond door m Non- nen van den derden regel <les H. FaiHCiscus. — Ter plaatse , waar kei geslaan heefi , ziet men thans de Stabs-Abhhschool en eeoe Bi- WAAascaooL vooa na niavaaaooiHaB klsssi.

* AGN IBTEN-KLOOSTËR , te Khênen. — De grond, waar bet ge- staan beeft , sQu thans tuinen , waaronder nog onderaardsche gangen sijn ; ook aijn de zijmorcn nog overblijfselen daarvan.

AGNIETBN-TOREN (ST) , voorm. toren te He&m , aan de Stm^ «gal, thans de Jodenbuurt, — • Dexe toren, welke in bet jaar 1508 ge- bouwd werd , ontving synen naam naar hel St. Agnielen -klooster , waar acktar bij tlondi

AGOKMG of Acoaa, berg in Oost-lndiif op bet eii. Java, rMid. Ptmmger Regenltehappen , reg. Bandong , op de scheiding van de distr.

Tiaéamgamtamg , met Tjikotboelan, . AGOENGof

Afioao , berg in Oott'Indtëf op het Sundasche eil. Balif de Oosisyde. — Het is de hoogste berg van hel eiland , daar bQ ^êOO ellen bereikt , en eene werksamc vulkaan , uit welks krater , op den top , onophoudelijk sware rookwolken opstijgen.

AGOliNA , stranddistr. \n Afrika y in (/pper^Gainea , aan de Goud" Insly rfjk A$gia$Uie,

AHANTAH, stranddistr. in Opfer-Guinea, Zie Hartv. W.

^ AHN « d. in bet balj. van Remieh'en-GretenmaeKer , reglsgeb. Gre^ sfWflMBcAer, grootb. Luxemburg, arr. en 4 n. O. tenN. van Liidreai- kurg , kant., kw. en S n. Z. ten W. van Grevenmaeher , ^ u. N. Ica O. Tan ff^ormeldingen , aan den Moeiel , die te dezer plaatse de Ober-Dotivennesbach opneemt ; met S^S b. 210 inw. -» De inw., die aile R. K. ayn , hebben hier eene filiaal kerk , welke tot de par. van NiÊdtr-Oênutm behoort. — Men beeft er een geraeenlewood , dat 95 bund. 8 V. r. 20 T. ell. groot is.

AUNEJf , havez. in Zalbmd , prov. OverijneL Zie Anu W.

AHOESING of Aassifia , d. op het Moluktche eil. Amboina,

AI , PoBLoa-Ai , eil. in Oosl'Indië. Zie At , Pobiob-At. W.

AJA , d. in OoU^lnéië, Zit Aovrn W.

AIDOEMA, eil. in Oott'IndiSy een der Papoeiehe' eilanden, ~- Het vormt met de eilanden Rapa-Mirra en lirumao, de weslzyde dar Iria-^traat.

AXE& (POELOE-) , eil. in Ooet-lndië, Zie Hooaii. W.

AJ£a-BANGlES , resid. en st. in Ooti-Indii. Zie Awa-BAiieiBs (1). W»

AJER-GOEROE-GOEROE (DoHOBaniD watba) , riv. in Oost-fndié , in bet eil. Amhoina^ kust ytanHitoe, welke zich ten O. van het strand TacAeeacnM, in het gesp* OHe-üelaufan, meteene bruisenden waterval in aee alorl. — Het water dezer rivier, dat zeer belder en uitmun- tend ia , wordt door de zeevarenden , die deae kust aandoen , by voor* keor g«ocht.

AJEA-MENDIDI , d. in 0^-Indië. Zie Robolobbai. W.

\l} Kveneexu coeke men de overige woorden , welke niet op Ajss gevonden worden Of Ati

Stt AJfi.

AJER-MIRA, riv. in Ooêi^lndiS. Zie MonamAAU-ftivm. W.

AJKR-MOTA (Watb» mb oofin), twee bronnen in Omi-iiêdië, op bel eil. Modura , kon. Mmdura. — Oeie bronnen Boudeo , volgens de overlevering , onUlaan e^n door den roimr van eenen brnidegoro , wiea« bruid door den duivel (salang) was w^gekaald. .

AlLSÜM , voorna, kast. in Fitelg^f prov. CrrontM^e», arr., kani. e» 3 u. AV. ten Z. van Apingtdamy gem. en 1 u. O. van Ten-Botr, I II. W. van 99" ütemerum f, naartoe het bekoorde. . AIMISTADl, plaals, vermeld in een teslanent van Bisschop Willi* aaoBDos , in de achtste eenw , alt liggende in bet land der Turingers*

AJO , berg in ff^eti-Jtuiii, op bet eil. ^mka^ in bel noordaosle- lyke gedeelte.

AJOEN'AJOEN , berg in Oost^lndiif op heC eil. Jam, resid. Bui^ UiÊZorg f distr. Tjibaroesta,

AJOU , d. ia OosUlmdii. Zie Aowh W.

AJOU. EILANDEN , groep eil. in OoHJndië. Zie F411. W.

AIRSAIN , Habsair of Aibsih , afsonderlyk liggende pachthoeve in de beer L Differdingen j grMib. lauBemkurg ^ kw . arr. en 4| •* W. Z W. van Luximbntg ^ kant. en 1} u. W. ten N. von Btch-wm-^c^ Altetie , gem. en i u. W. van Déffwdingen, doeh kerkeUjk tot de Mr. nódingen beboorende. — - Dese hoeve behoorde vroeger lot de f ranscbe gem. Suulnu of Sonne$ , maar is bij art. tf 1 van bet greii»- traetaat van Kortrijk, sedert 1SS0 aan bet grootb. toegevoegde

* AKAT ligt op 3« 16' Z. B.

AKERENDAM of AaaBasa , bnit. in het balj. van Biaü, prov. Jfoard- Bolland f arr. en 2 u. N. van HaitrUm, kant., gem. en ten ^ even builen bet vl. Bevevwijk , a«a den airaatweg vaa Alkmaar op Haarlem. Dit buit. beslaat , met de daartoe beboorende gronden , eene oppervlakte ?a« 11 bund. 96 v. r« 94 v. elL, en wordt thans tn eigen- dom besetea en bewoond door deik Heer A. Vdtcbiis..

AKER-POLDER, pold. io jimüMmd, prov. 19 oord-U olhmd. Zie

MtDQBIrVBLMCBB-'ARai^rOUIBB. W.

* AKERSLOOT, gem.» beslaat, volgens bel kadaste» , eene oppei^ vlakte van 25SI6 buikd. 40 v. r. 40 v. elL, waaronder :é499 bimd. 3 V. r. 39 V. eil. belastbaar land ; telt 162 k , bewoond door 195 buisges., uitmakende eene bevolking van 1000 inw. — De eerMe, die in deac gem., na bare scheiding van Limmen, het leeraar- ambt beeft waargenomen^ , is geneest Dibb GLABsxooitf die ii* het jaar. 1600 herwaarts kwam ^ en in bet jaar 1609 oaar Bgmond-4>p-Zee vertrok. — Ta AtBas&ooT is een veer over bet Noord4iollaadsabe- kaaaai.

AKERSLOOT -HERTOG- EN -RLIJVERS- POLDERS, Mld. in Rijnland f prov. Zutd-BoUand* Zie AucBBSLooT-HBaMa-aa-aUiTaaa- rotoBss.

AKER WEG, weg in AmtUUand, prov. I^oord-BoUaué, in eene «estel^ke sigting ,, loopende van Sloten tot in bét droogtemalen Haar* lemmecmeer , w^aardoor h^ byna geheel vermeld is. Vroeger liep bQ , door of langs dat meer, tot aan den Drecht en Zuid-Scbi»lkw^k door het mede door dat meer vernielde dorp NiemMerkerk.

* AKHOUMA ligt in het ryk Adon (niet Adom), AKKEREINRE , b. in /^teefyo , prov. Qrvnmaen , arr. ev 3 a. H. K. O.

van Oromingen , kant. en 2^ u. N. O. ten N. van Hoogttomdp gsm. eA 1^ u. N. O. van Slochtoron ^ 10 min. W. van SiddebMroQ ; mat t9 b. en ongeveer 60 inw.

A K K. tfftS

AKKKaSNVSN (DE , p«el in de heide io b«l markgr. van Ser- agihO^Zoêm, prov. Jfoord-Brahamd , gem. ff^omudttekt'^Heofirkëide'

AKKEftOüED, bnit. in Sekieland, prov. Zmd^BüUtmé, arr. «a 9} a. If. O. van RótUrdam, kant. en } n. Z. W. van CmmAi, gem. en 60 min. N. O. van JfeorilrerAl. — Dit buit. beslaat » met de daartoe Mioorred« jonden , eenc oppervlakte van 906 biind. SO v. r. 99 v. ell., en wordt io eiffendom beseten en bewoond door den Heer G. G. Shilliii»

^AllERS (BS), onbebuSede pold. in den BièAoêeh, prov. Noord* BmkêÊd, Fierde dittr., arr. Breda', kant. Ooiierkout, gem. Gter^ bmMerg; paleode N. en O. aan de Donge, Z. aan Ailemanihil, V. Mn it onbekade Akkers. — Deie pold., welke in bet jaar 1S57 Mjjkt b, beslaat , volgens het kadaster, ecne oppervlakte van 94 bond. 88 V. r. 60 V. ell. en wordt door drie konten dnikert , voonien msoI Ueppca van 0,5^ tot 0,60 elL wyd, op de Donge, van bet overtol- lige vater ootlaal. Het land ligt 0,90 ell. boven A. P. De hoogte (br dfUn is 9,00 ell. Hy staiit onder bet bestnnr van de eigenareo.

} AKKERS (DB), plaat in den BieOegek, prov. Ifoord-Brdbmnd, Fwrdo tÜiir., arr. Breda, kant. Oosterkout, gem. Jfofir-eii-DrtaHne^n.

AKKERS (DE), geb. in de bar. van Breda, Fierde distr., prov. Hattè'BïfA&ad , arr. en 9^ u. W. Z. W. van Breda, 1^ n. en Z. Z. O. m Oedeiéeteh, gem. Ruephen' Vorenmimde^en-Spnmdei , ^ u. O. vaa KoeplMO, 10 min. Z. van Sprundel, waartoe bet behoort; mol 4 b. en 90 iDw.

AKKfiRSLOOT (D£) , water. prov. Zuid-ffMmd, gem. Jlkemaêe, bofttde oit de Omde ^ée, Oostwaarts naar de Rypweloring, bcrai* kê den Akkerslooi^polder.

AKKSRSLDOT-UERTOGS-EN.BLUVBR.POLDBaS , droogmakeif 'mR^nUmdf prov. Zuid^Boiland , arr. Leyden, kant. Wouhrugge , |«. Jlkemadej palende N. aan de Zomersloot, die baar van den Witerleoa-poWler scheidt, O. aan de Rij p wetering , Z aan de Ak» bnloot, die haar van den Blaauwe-polder sohodt en W. aan die Onde Ade, die haar van den Vroowe^Venne-polder scheidt. -— Dese dnogmakcry , welke in bet jaar 1814 bedijkt is , bestaat uit den Akkertloot-polder, den Blijver-polder en den Hertog»- polder; beslaat, volgens bot kadaster , eeno oppervlakte van 156band. vmooder 130 bund. 09 v. ' r. 54 v. ell. schotbaaar land , en wordt dsor eeoen molen op de Akkersloot van het overtollige water ontlast.

AKKSRSLOOrr.POLDBR (DE), pold. in Rifnland, prov. ZtM- Bdked, arr. JLeydit», kant. fFouhrufge , gem. Alkemade ^ palende K. aaa den Uertogs-polder , O. aan do Rypwetering , Z. aan de Ak- kenlool, die hem van den Blaaawe-polder sebeidt en W. aan de (hde-Ade, die hem van den Vroowe-Venne-polder schesdt. — Dese fdL BMakt oit bet snidel^k gedeelte van de geeombtneer^ Akker* iliMl«Hirlegs-en-Biyvor-polders.

AKKER WOUDB, kad. gem., prov. Fruelmmd, kw. Oosierpm , fjHti* Daabimédeel, Zy bevat de dorpen : Akkerwonde, Mnrmer- vsade, Dantnmawonde, Wootertwoude en Drtoanm, co kilMt , velgeoa bel kadaster , oeae oppervlakte va» 4099 bund. • 77 v. r. S7 f. ell., waaronder S957 baad. 94 v. r. 9 v. ell. belastbaar laaé. ; AIKSRWOÜDE ligt in het kaat. ea 1 «. Z. Z. W. van Doekam. ^ fiitd. beeft eeaa uitvaart naar de Wondvaart loopeado. «^ Ia 1849 it te Auaveaaa do kerk aa toroa afgebroken , en daarvoor eeao ammo kerk fa toian gcboawd.

»94 AR K.

*" AKORWOUDB-EN-MURMERWOUDE , kerk (|rein.,(eU 1350 zie- len, oodftr welke ongeveer 90 Ledematen. De eerste, die in deze ^m. het leeraaranibi heeft waargfenonien , is geweest Nicolaas Jovarhis, die in hel jaar 1602 hier in dienst was en in 1639 eenen opvolger verkreeg.

*AKRRDM, kant., behoort thans tot het kant. Heerenveen.

AKRRÜM , kad. gem., prov. Frieiiand, kw. Zevenwondcn^ g<*ic^* Utingêradeel y eene oppervlakte beslaande van 2078 hund. 15 v. r. 75 v.^ell., waaronder 1979 bund. 66 v. r. 16 ▼. ell.

*AKKR€H., d, ligt in het kant. Heerenveen. — De Herr., die er 520 in getal z\jn , onder welke 220 Ledematen , maken , sedert het jaar 1843, eenc afzonderlijke gem. nit , welke tot de klass. van Heerenveen f ring «an de Lemmer, tbehoorl.* De eerste, die in des geoi. bet leeraaramht beeft waargenomen , is gewekt Gbobgb Pbili» Kits vui HmiHOBir , die den 15' December 1844 herwaarts kwam eo er nog staat. .— > Men heefk in dit d. ook nog eenen oliemolen , eene seepziederij , eene herhal ingschool en een Departement der Maat- Bcnappy : Tot Ifut van 't Algemeen, dat den 1 JaniiariJ 1819 op- gerigt is en 45 leden telt. -* In de kerk was vóór de Reformatieeene prebende gesticht. — > Hier heeft ook een konvent van Graatiw e-Zusters gestaan , Aalsnm of het Aal sum er-k loos ter genaamd , hetwelk in tyd van oorlog tot eene sterkte heeft gediend , nadat het in Oost-Dón- geradeel was overgebragt. Mede plagt hier otidiyds de state Do oma Ie staan.

SAKRRUM-EN-TERHORNE, voorm. kerk. gem., prov. Prieiland, Jilass. van Heerenveem , ring van de Lemmer , welke 740 zielen , en onder deae 210 Ledematen telde , en tot eerste Predikant gehad heeft Laobbrtjos Tacohis, die in het jaar 1611 herwaarts kwam en in bet jaar 1647 overleeed. Sedert (et jaar 1843 maken echter Akkrom en Ter home ieder eene afzonderlijke gem. nit.

* ARM ARIJP ligt in bet kant. Heerenveen, — De toren is er in 184 4 a%ebrokeoen dooreen klokhuis vervangen. — Vroeger stonden hier nog de staten: Abbema, Molla, Donia, Unia, Bangma en Bo- Tema.

* ARRA of AcBA , ook Inkbaii , is bet gezondste land van de ge- heele Goud kust.

AK'RA , eil. in Oftper-Bninea. Zie InLBAa. W.

AKRAS (GROOT), staat in Afrika, in Opper-Guinea , aan de Goudkuêt, onder bet opperbestnnr van den Roning van As<iantie. Het is een schoon land roet eene hoofdstad van den zelfden naam.

ARREDAM, buit., prov. Noord- Holland, Zie AKeBBnaAi.

AKDNIil (GROOT-) , onbekende landstreek in Afrika , in Opper^ Guiuea , aan de Ooudkust , aan bet ryk Assiantie grenzende.

*ALABAN, distr., behoorde in vroeger tyd onderde Vijftig-KoU ta*ê en jnaakte ook later, roet deze afdeeling en de distr. Lintonw en Boea^ benevens een gedeelte van Agam^ den hoofdzetel de Padrische magt op Sumatra nit.

ALABAN-PANJONG , vallei in Öott-indii, op het eil. ^umnero , resid. jéyer^-Bangiet» — Dit dal was in den laalsten oorlog tegen de Padries een der punten , waar deze laatste ztofa vestigden. In Juiy 1835 werd hei aebter door de Nederlanders langzamerhand al naanwer en naauwer in- gesloten. Onze landgenooten gaven daarby vele bewijzen van volhar- ding , bekwaamheid en dapperheid , ook de Tcrdedigers , door het gttoftigtte terrein geholpen , toonden biyken van waakzaamheid , kimde en hardnekkigheid. De Luitenant-Kolonel Micnt u en de Majoor db

A L B. im

SnB&EB Terin«etUrdeii eindelijk alle de %«rtterkiiigeii , op den 16 An- fostus 1857, en soo werden de stoaimoedige beldhafligheid , volhar- dende opoffering en onverdroten ijver der Nederlanders onet de schoonste «cge bekroond.

* ALACCA , reg. 2 en 6 , «taat : AeAoeMotit lees : Roekoemvni, ALAM (TANDJONG-) , fort in Oost-lndië, Zie Tasdjom-Alam. W. AL AMfiERTSK ADE , naam , onder welken de D. A. LAMsaicaTS. KADK, prov. IVoord'IloUand f «el eens verkeerdelyk voorkomt. Zie D. A. Lahbbbcbtskadb.

ALANG-DJIWAN , d. in Oost-Indië, op het eil. Java, resid. Soêra* iaria, — Aldaar was in 1827 door den , in Nederlandscbe dienst lynde, TomoMHigong Woeeso Diwibio eene vesting aangelegd, -r- Den 28 No- vember van dat jaar werd dit dorp door de muitelingen tot den grond toe afgebrand.

AL 48, si. in Ooti-Indie. Zie Allas. W.

A LAT H IN GE , plaats vermeld als te behooren tot het voorm. graaft. ^waelande , en wel in bet Eerste distr. thans de Lijmere genaamd , waarvan de goederen in de negende eeuw door Graaf AOTeABii» aan* de kerk vaD St. Maarten te ülrecbt geschonken werden.

ALBA (UËUVEL-YAN) , hoogte in het Land-van-AUena. Zie Alva Heov el-vab). W.

ALBADA , voorm. state in de Friesche griel. Dantumadeel , 8 min* N. O. Tan Drieaum; waartoe s\j behoorde. — Ter plaatse, waar^Q gestaan heeft, ziet men thans nog eene kleine terp. De daartoe be- hoord bebbende gronden worden in eigendom beseten door den Heer J. G. VAK dbb ]!(Iedi.bb , woonachtig te Driezum.

ALBfiRDA , eigenlijke naam van den Bobo-v ab-Ebhqm , prov. Crro- mi^eft. Zie Ebboh (Bobo* var-). W.

ABëHABLE , naam welken bbt Hois bb Voobst prov. Gelderland, wdeeos naar eeneo z\|ner vroegere bezitters, den Graaf van Albbhabli , gcyeveo wordt. Zie Voobst (Hbt Hois-db-).

ALBERT-ANNES-MEER , meer in de Friesche griet. Dantumadeel, 25 min. N. O. van Rinsumageest. Het staat door de voorm. Wond* ▼ aart met het Klaaske-meer en met de Trekvaart naar Riusmmageest in verbinding; doch is thans slechts eene poel.

ALBERTS-KLOOSTER , voorm. abdij, prov. JVoord^Holland. Zie EsKos» ( Abdij- vAir-). W.

ALBERTUS-POLDER (ST.), voorm. pold. in JÉuenedet-Amhoehi, in ^aais- Vlaanderen f nrov. Zeeland, distr. Hulst, arr. Goes, kant. J^el, gedcelteiyk gem. Sas-van^Gent, gedeeltelijk tot de Belgische gem» Aeeenede beboorende ; palende N. aan den St.-Pieterspolder , O. aan faet Sassegat, Z. aan Sas- van-Gent , W. aan den Bank-polder, den Penneoians-polder , den Maria- polder en den Sl.-Pieterspolder. Reeds in 128S waren deze gronden bedykt door Jah var Nabbb en Mabu »'AaTois I doch zij werden in 1483 overstroomd , later herdykt, maar ia deo stryd tegen Spanje weder aan de golven prijs gcaeven.

AL BI ON , eil. in Oost-Indië , in de Straat-der^Molukkos , O. van iiei éiL Celehes, voor de Baai- van -Tolo.

* ALRLAS of beter Aiblas-poloib, grenst N. en O. aan het Hilleke van den Dam , Z. aan het Vloedspni , W, aan de haven van de Hooge- Zwalnwe. — Deze pold., welke vermoedelijk in 'het jaar 1800 bedykfc », beslaat, volgens het kadaster , eene oppervlakte van 9 bund. ISO v. r., 91 wordt door eene steenen sluis , wgd 1.25 eil., voorzien van eene vloed* denr, dragende het jaartal 1812, op faet Yloedspui en verder op da

586 A L B.

rivier dcD Amer , van. hel overtollige water ootlatt. Hei land ligt 0,40 elL Goder A. P* De hoogte der dykeo is van 1.80 ioil.90 ell. Het pol- derbettuur hestaat uit de Eigengeërfden. — In het jaar 181ft moei de slaift van deien polder grootendeels lyo vernieuwd geworden , doch de eerste daarslelling, mitsgaders de bekading d^s polders , moet reeds vela jaren te voi«n hebben plaats gehad.

* ALBLAS (OUD-) , gem., bevat in bei noordelyke deel den N e a - se -polder en den ri oo r d sQ d se h e-pol der, en in het stti-> deiyke, de Zuidsy dsche-pold er en Noord^Maiena, heeft 5158 bund. 51 v. r. 79 v. ell. belastbaar land; telt 119 b., be- vroond door 172 hnisges., uitmakende ecne bevolking van 840 inw.

De eerste , die in de gem. Osi-Alblas , in vereeniging met ALatAs» siaoAJi « bet leeraarambt heeft waargenomen , is geweest JoaAiiRBs Buml* uvs , die in het jaar 1 584 herwaarts kwam, en in het jaar 1585 naar Klundert vertrok. In het jaar 1600 werden echter Ooo-Alblas en Al- Bi.ASSBaDAn kerkeiyk gescheiden en t<ton bekwam OoD«>ALaLAS tot Predi- kant HaMicos Swuji , die in bet jaar 1609 naar Beyerland vertrok. Onder de Predikanten, die vroecer te Oea-ALafrAs gestaan hrbben ver- dient melding: Gaaia» Gaoasa , die sich door geleerdheid onderscheidde en onder anderen geschreven beeft eene Uiitone der kwaken , welke , wqfens onpartydigneid , gepresen wordt. Hy heeft hier van 1678 tot I7u7, toen hy emeritus werd , hei evangelie verkondigd. — De Uerv. kerk is in 1841 door eene geheel nieuwe vervangen | die den 21 No- Tcmbervan hetielldejaaris wgewyd, en van eenen ouden toren , <locb van geen orgel voorxien is. — » Het wapen van Oon-ALatas beslaat uit een veld van goud , met vyf schninsehe ruiten (imm^Fts) van sabel . geidaaist drie en twee.

ALBLAS (ZUIDZUDE-VANOUD-) , peld. in den Mlauerdam. Zie ZuMiiBB-vAH-Oen-AiiBLss. W.

ALBLAS-POLDfiR , pold., prov. N.Braband. Zie Albias. W. en A.

*ALBLASS£RDAM,reg.6staai: Huigenhiljees: Ruigenhil.— Dese gem. paalt Z. alleen aan het Boiienland-van-Papendrechi ; heeft 9S7 band. 54 v. r. 96 v. eH. belastbaar land ; telt 241 h., bewoond door 445 huisgea., uitmakende eene bevolking van 2160 inw. — De oude naam van het d. AuLAssiansa is Wabukobbb, als liggende tegen- over den ouden ingang der Waal hy Oostendam. — De eerste , die ia deie gem. na de scheiding van Oob-Alblas , het leeraarambt heeft waar> genomen , is geweest Pavaos Costbbds , die reeds sedert 1585 , in de combinatie van ^IhUuatdmm^en-Oud'Albla» , het leeraarambt had waargenomen , doch by de scheiding te A^BUssiaBAH bleef, en in hel jaar 1627 enieritas werd.

ALBOECH, oude naam van hei d* AaLBvaa, prov. Noord-BnAmnd. Zie AA&Boaa. W. en A.

S ALBEANDSWAARDSGHE-POLDER of AALBttAHvswssBD , peld. in het Land'Van'PuHen , prov. Zuid^Holland , arr. Dordreekif kant. itt*d- derkerk, gem. Poortufoai-en'-'jélkrandiwaard f palende N. aan Zwaan- dyk en Oud-Rhoon, O. aan Jan-Gornelis -polder en de Haven-van- Rhoon, Z. aan den Johaoina -polder en den Genever-polder , en W. aan den Buiten- en Binnen -Kyvelandsche- polder en den Oudelandsche-pol- der. — Dese pold« beslaat , volgens het kadaster , eene oppervlakte van 205 bund. alles schotbaar land ; telt 16 h., waaronder 2 boerderyen , en wordt door eene sluis , op de Oadc-Maas , van *bet overtollige water ontlast. Het polderbestuur bestaat uit eenen Dykgraaf , drie Heem* raden en eenen Secretaris en Penningmeester.

A L B. 597

* ALBaAimSWAARD-SN KIJVBLAND»!, gMn., itiedert liet jaar IMS M«4 P^ottugmal vereeBifd , eo maakt daarmede da gaai. F^swimmaal-em- ^IhrttmAwmard uit.

* ALBRfiCHTSBERG, Haal? Ik AAMaacaiiaiae, i^f.* Eie AiiBBBmaiav. ALCMARI A f Lat^DKehe Daam van 4e aü Aulbaam , pror. Jfoot^

UoUamil. Zie AtuiAAa W. eo A.

* ALDfiGONDE , kast., werd door de fleeren var Savma opge- IfokkcB , door die yas Boassna verfrool en verfraaid en door die vav Bagaaiiaii tot een voratem^ ^rerblyf ingerigt.

ALDENUAGB , voorm. kast. io de Ifeder-Betuwê , prov. GeUêrUmd* 2m OLaaavAAO. W.

ALDENBÜIS, voorm. state, prov. Frieiiand, kw. fFe$tetif09, griet. Fmmm^keraJtei , arr. eo 5^ u. W. ton Z. vaa Leeuwmrden, kaot. en Ba O. "Z O. vao Harlmgeny onder Tjnm.

ALOEÜSKLE , oode naam van bet stadje OuBaaAAL , prov. Ovf^ ^uêI, Zie OiaaaaAAL. W.

ALOfiKTBORP , oude naam vaa faut vaorm. riddermatïg goed Aun- aaa», prov, ütreéU, Zie Abiaaoar. W.

* ALOERSMA , keerd (geen heerl..) , ligt ftO min. N. O. van Ewtnohê» *^ ALEM ligt 5i n. N. van Boxtel, 9 n. W. N. W. van Off. _

ULt ia bier een rijksVoelveer op Rossem <fver da Maas.

ALEM-M ARBN-EN-KESSEL , gem., paalt W. en N. aan de Kaas , O. aan Litk , Z. C» aan Naland , Z. aan Rosmalen , Z. W. aan Bmpel. Z|j keataat , volgens bel kadaster , aene oppervlakte van 2407 bond. II V. r. 14 Y. ell., alles belastbaar land; telt 187 b., boaroond door BM kocagas., nitmakende eene bevolking van 1100 iow.

ALEHSGHE-WAARD , pold. in de Mt^etij van '$Hertogtnbonk^ kw. Mmmêlmttlf prov. Noam-ilrahmÊd , Eertte distr., arr. *s Beriogen' boscA, kant. Off, gem. jitem'Martn'eH'Keuèi f palende N. en O. aan de 9aaa , Z. aan den Hiddelwaard , W. aan den Maasdyk. •— Deia peld. beslaat , volgens bet kadaster , «ane oppervlakte van 105 bnnd. 49 V. r. BO V. elK, en watert door een sloisje, op da Haas ait*

ALBMSGBE-OyERWAARD (DE), pold., gedeelleiyk in de JTetyar^ ■■■ *ê Heriogeuboêek , kar. Maaglaiêd, prov. No&rd^Èfabamd f Bef He £atr., arr. ^eHertegetAoeehf kant. Off, game Jlem'Uaret^-em'Keêêeif fedaelteiyk in den BomwteUr'Waard , prov. CeUerlmnd, BenednuUt^ Mnkt, arr. TmI, kant. Zali-Bcmmelf gem. Drtel: palende N. aaa BiManm , O. en Z. aan de Maas. — Dese pdd. beslaat , volgens bet kadaster , eaae oppervlakte van 47 bond. »l^ v. r. 4 ▼. ell., en wa- tert uit op de Maaa.

*AL£MSGEWANDE ligt 1} u. N. O. van U Uertogenboeeh , ^n. W. les Z. van Off, 1} a. Z. van Alem. Men telt er 1B b. an BB iaw. Ten N. is een voetveer over de Maas op den Bovenwaard | aader Driel. — Door da Blaauweslüis watert alleen de pold. bet Hoog* Maasaal (an niet bei Laag-Hemaal) uit.

* ALRNDOBP boette oudtyds ALoiaTnoap. -^ BI. BB , reg. 4 , staat : BUjemberg lees : Blijefukwfgk.

ALBKGEHIJISEN , geb. prov. Cnmmgen, Zia ALiaaAaoMBR.

{ALBRDINK, AuEaowa of AAioianfa^ bavea. in Zalland, prov. Owerifewd^ err. ea tt n. O. N. O. van Beéentet^ kant. en If o. N.W. van Kamütj gem. en | u. W. van' Heimo, — Dese bavea., welke eene appervlakle beslaat van 204 bund. 59 v. r. 70 v. ell.^ wordt in eigen- bcieten en bewoond door den Baer Mr. B. J. vak SoMsaaa.

ALEYELD, bmt. in bet JfederkwmrHer der prov. Uireekt, arr. aa

»a8 A L F.

1| u. W. vaa Vtrecktf kant cd t u. Z. ten O. vao Maaraenj gem. en i a. O. van Vleuten. — Dit buit. beslaat , met de daartoe be- boorende gronden , en verdere getimmerten eene oppervlakte van 8 bund. 10 V. r. 40 v. ell., en wordt tbans in iglgtndom beieten door den Heer

SlHOH PBTBOS WlJLB^nOS HuDaiKSS VAH ByLBVBLT OU Mej. AUJOA OniUA WlLBELaiHA VAH BtLBVBLT.

ALF£N, drie d., één prov. Noord- Braband , één prov. Gelderland en één prov. Zuid- Holland» Zie Alphbr. W.

ALIAFi , d. in Oost-Indië, op bet 5iindk»scAe eil. Japa , resid. Kadoe, ad$. res. Maaellana.

§ ALIJS AMBACHT of Alias ambacbt , gedeelte van den pold. Reem^ wijk, in Rijnland, prov. Zuid'Holland , arr. Rotterdam, kant. Crou- da, gem Reeuwiik; palende 'N. aan de Broekvetden van Zwammerdam en de Sloene, O. aan Ravensberg, Z. aan Scbravenbroek , W. aan de Zaden; beslaande, volgens bet kadaster, eene oppervlakte tbd 58 band. 90 V. r. 7 v. ell., en tellende 4 h., waaronder 2 boerderyen.

* ALINGAHUISEN, o6k Aliii«bbdisbh gespeld , ligt in Huneingo, kant. en \i a: W.Z.W. van Onderdendam, gem. en j u. Z.W. van fVintum, — Nog niet lang geleden vond men bier doodkisten enz., waaruit te vermoeden is , dat bier voorbeen eene kapel en een kerkbof bestonden ; misscbien beeft dit gaed wel aan de abdg Selwert behoord.

ALINGAHUIZEN, geb. in Fivelgo, prov. Groningen. Zie ALUNOAaoiaBa.

ALINGAWIER, d., prov. Fncsldnd. Zie Alurowibb. W.

ALISSE, naam, onder welken bet d. Elst, in de Over-Betuwe, prov. Gelderland, reeds in de seveode eeuw voorkomt. Zie Elst. W.

ALITA , staat in Oost-Indië, op bet Sundaiehe eil. Celehei, in hei binnenland , N . van JVadjoe.

ALIZO, riv., vermeld by DioCassius en andere scbrgvers , welke door sommigen voor den ^[Jssel wordt gebonden.

* ALKEMADE , gem., paalt N. aan bet Haarlemmermeer, Q. aan de Noordbol landscbe gem. Leymuiden-en-Vriesekoop en aan Éynsater- woude, Z. aan Woubrugge en Hoogmade , W. aan de VriJe-en-Lage- fioekborst en Warmond.

Deie gem. bevat de dorpen : Oude- We tering, de Kaag, dm Rypwetering en Roelof -Arendsveen; de buurten: Niéuwe- Wetering en A d e , en de polders : de Lyker-polder, deVeeD- der»polder builen de bedyking , denGooger-polder , denAder- polder , den Noord-polder, den Middel-polder, den Kever-

&older, den Bnurter -polder, de Kas, Noordveen, den O u de- ooi , den Hoorn-polder, de Akkersloot-H^rtogs- en -Big- Ter-polders, den Blaauwe-polder en gedeelten van den Roo- de-polder, den Yrouwe-Yenne-polder, den Waterloos-pol- der en den Drooggemaakte-Veender-polder I beeft 2S08 bund. S V. r. 27 V. ell. belastbaar land , en telt S83 b., bewoond door 629 buisges., uitmakende eene bevolking van S200 inw. Men beef^ tr 2 R. K. kerken. — Het wapen dezer gem. is een veld vao silver met eenen leeuw van sabel , gekroond van goud.

*ALREMAD£, ridderbofst. ligt 20 min. N. O. van Warmond.

ALKEMADE-POLDER ,. pold. in Rijnland, prov. Zuid-Holland , arr. Legden, kant. Noordwijk , gem. fFarmond ; palende N. W. aan Warmonderdam , N. O. aan den Floris-Scbouten- Vrouwen-polder, Z. O. aan den Groot-Heinmeer-poldcr , Z. W. aan den Simons-polder en bel Buiten water. Het land ligt 1,030 onder A. P. — In deiea pold. ligt het voorOi. h. van dien «tam.

ALK. 5S9

*ALKIfAAE, arr., bevat tleebu drie kant.: Aikuiaar, Seha- fCB en den Helder; beslaat, volgens het kadaster, eene opper- vlakte ▼au 80^562 bnnd. 3S v. r. 69 v. elL, waaronder 7 u,li7 band. fö^. r. 7 T. ell. belastbaar land;' telt 8<i02 h., bewoond door 11,210 boiiges.,, aic makende eene bevolking van 55,600 inw.

* ALKM AAB , kaut. oo. 1 en no. 2 maken thans slechts een kant. ■k. Zie bet volgende art.

^AUMAAR, kant., prov. Jfoard'Hollandy arr. j^lkmaari palende H* aaa bet kant.Scha^tt!, O. aan het kant. Purmerende , Z. aan het kant. Beverwijk en W. aan de Noordaee, bevattende de volgende 90 gem.; Alknaar, Akersloot, Bergen, Wimmenum, St. Pan- eras. Ondorp, Egmond-binnen-e n-op-den-Hoef-en- Einaegom, Ejgmond-aan-Zee, Heilo-en-Oesdom , Lim- mea , Koedijk-en- ttuïswaard , Üod-Garspel , Schoorl- Bargea-ea-Camp, Yeenbnisen, Heer-Bogovraard, Noord- ea-Zaid-Scharwoude, Broek-op-Langendy k, Oterleek, Znid-ea-Noord-Scbermer en Schermerhorn , beslaat, vol* geoa bei kadaster , eene oppervlakte van 30,815 band. 29 v. r. SO v. ell., waatoader 30,570 bond. 63 v. r. 45 v. «ell. belastbaar land ; telt 405^ k., bevoond door 5170 baisges., uitmakende eene bevolking van SM,6Q0 inwoners.

ALKMAAB, gem., beeft 1350 bund. 70 v. r. 28 v. ell. belastbaar laad y lalt 2076 h., bewoond door M79 buisges., uitmakende eene befMmg vaa 10,000 inw. — BI. 87, reg. 4 en 5, ttaai.' Badbsius Ises.- B*a»Bsios. — In 1849 werden op de markt te Alkwaam aaoge- vacard 19,154 stapels soetemelksebe kaas , wegende 4,234,776 lied. paadea , waaronder begrepen 316,997 ponden hooikaas. — De eerste tweede Predikant te ALaHA4B was Jah Abehos beroepen uit Bmden ia 1573 ea in dat jaar , gedurende het beleg, overleden. De eerste derde PrediLant was Ëvia4E0i» Hbnbicos Gbbstebaros , die in bet jaar 1582 berwaarts kwam , en in het jaar 1596 overleed. De eerste vierde Pre- dikaat «as Pbtbos NiBQBooDB , die in bet jaar 1631 herwaarts kwam , ea ia 1639 overleed. Bet beroep geschiedt door den kerkeraad. — > Oe eer»te, die in de Lulherscbe gem^ te Alkbaab bet leeraarambt heeft wraargenomeo is geweest Tbohas Fogbrios , die in bet jaar 1638 berwaarts kwam , en , na de gem. omtrent een half jaar bediend te bcbbca , naar Enkbuixen vertrok. Onder de hier gestaan hebbende Predikaalen verdienen melding de door hanne oilgegevene werken be- kende UsaHices viv fioBH van 1658 lot 1662 ; Fbancisgos Sait , van 17^8-— 1758; GaBiSTiAHiis Csbolos Ubbbigos vab dbb Aa, van 1739^- 1742, en Jobab Wilbblb Statios Mollbb van 1794 — 1795. -— Nadat de Ratioaale Synode te Dordrecht, in bet jaar 1619, baar vonnis bad uitgesproken , begonnen de Bemonslranlen te Albhaab , tegen bet einde van Hei , builen de stad te vergaderen , eerst aan bet einde vau den Yoorbont in de open lucbt , daarna in een faujs te Oudorp. üicr werd met soo grooteo toeloop gepredikt , dat de Regering daar iegcii eea plakkaat afkondigde. Tocb kielden de Bemonsiranteo , den 16 Juoy , op den Breeweg in den Bout , eeoe vergadering van oin- treat twee duizend menschen , en toen de Schout haar trachtte te atoreo , weerstond men hem ; maar den volgeoden dag verdroeg men Acbelding en slagen sonder te scheiden; en den 28 Jul\| , binnen de »tad vergaderd , werden er zelfs door het geweer der soldaten ge- wond, sonder dat nogtans de vergadering uileen ging« waarop meer krügsvolk ia de stad werd gcbragt. In 1622 werd de gemeente , des

XIII. Dbbl. 34

ttSO ALK.

ZondM* TOOT* M ïyimidda« , op h0k klokfdiii der groote kerk ver- lameld. Zy beheerde in den beginne tet de eanBienlt|kste genieeiiln der brocdenchap. In 1621 werden twee Leeniart tot bare bedieniag in oonmiiiie getUld , even loo in 1624 , leen mei Wormer en SchoorI en , nadat iQ van vaste Leeraars was voorsien , behield iQ er twee tot 1749. Li 16S7 werd des Zondags » voor en na noen en weder des avonis.** gepredikt y en wel des .voormiddags op twee plaatsen te ipe* lyk , dewijl men » het volck op eene plaets daer wel tfOO menseben in Qonden, niet en wiste te Uten.** In de week was er boveadieB tweemaal aaasenkomst , op Dingsdag- en Donderdagavond, maar er kwamen niet veel menseben van aaniien. Eeeds in 1630 bencf» deze gem. tol baren vasten Leeraar Woevaa Coaiiuss. vak WèUMa , voorna. Predikant te Nieuwkoop en in 1619 gescborsebt. Bit beroep , gedaan tegen de algemeene orde, die nog sleebts tydeiyke bediening in oommiaaie aan de gemeente verleende , baarde den Directeuren veel moeite , mnar eindigde loeb in 1632 , met opheffing en onderwerping aan de orde. Toen werd , den 28 April , CaaisvuAa Soriaaios voor een halfjaar te Alkmaar ge- steld en WooTiaGoaaBuss., naar Nieuwkoop verplaatst , vertrok derwaarts tn November. Als de eerste vaste Predikant alhier moet eehter beseboovrd worden Jam Cobbbsus. KevunAB , vromer Predikant te Leymoiden , die er in 1632 kwam , en waarschyniyk reeds in het volgende jaar vervniBr gen werd door Maisbos Abbubi Boaeios , na in 1632 reeds lot Ambtge- noot te behhen bekomen JonABBii PomBaaa , die van Nieuwkoop her* waarts kwam i en waarschyniyk in 1653 overleden is. Sedert werd de Remonstrantsche gem. te Alkmaar door twee Predikanten bediend lot in bet jaar 1749 , toen Gobbblibs Nobbsab naar Haarlem beroepen werd, en KiiuBos via dbb Bobo er alleen bleef, » Onder de hier geataaa hebbende Predikanten , verdient melding de Nederduitsche DÏGaler Gesebiedsehry ver Gasvab BaARnr , van 1662—1683. — De eerste F dikant in de Doopsgez. gem. te Aluuab is geweest Habs ob Bibs , omstreeks ltt96 herwaarts kwam, en in 1638 overleed. Hy was by de Waterlandscbe gem. Ook bestond bier eene Vlaamsche, die vroeger is te niet gegaan , en eene Friesehe , die sich in 1809 met de Water» landsche vereenigde. — BI. 89. De begraafplaats te Alkbaab , aan bet einde van den Hont, is door ligging en aanleg een der fraaiste van g^ heel Nederland. — Behalve de reeds in het Woordenboek genoemde lief* dadige inrigtingen is er nog eene Moederiyke sociëteiten sedert kort ook een Vronwen-Hulpgenootschap voor de uitbrei- ding van het Evangelie in China. Ook is er eene Bank vaa Leening; en bet Departement der H aatschappy : Tot Ifmt «on *t Algemeen heeft er eene Spaarbank, eene Bewaarsehool, BMt rnim 100 leerlingen , en eene Naai- en Breischool voer Behoeftige Meisjes, met 30 leerlingen. — Onder de beroemde mannen, welke Albhaab heeft voortgebragt ^ verdienen nog gemeld te worden : de G en ees k n n d ige Gobrblis Dbbub , bygenaamd Bobibkob , naar het uithangbord van syns vaderi huis , geb. in 1647, f ^8 Janaarf| 1688, als Uoogleeraar te Frankfort aan de Oder. — De Staatkun- digen: Adbuar Baabt, die in 1684 Pensionaris syner geboortestad was, en de Luitenant-Generaal DoatBi^us Jag^obs na Eaaas, geb. 17 Maart 1781 , f 30 Mei 1840 , te Boitentorg op bet eil. Java, ala Gouverneur-Generaal van Ncderlands-lndtë. — DeLaiynscbe Dicb- ter Jobahbbs Fobbstos (Jobab var Fobibsv), f ^7 October 1632. — De Nederduitsche Dichter UaaaABOS Gostbb, geb. in 1745, t 21 November 1781. ^ De Schilders: Nikoiaai vab bbb Hbgb ;

ALL. SSt

PAfftow , iiU bil Inpo der Mvenlif lide «oow f CiUft «49 I gcb. 10 1606, t i>^ 1679$ dieat broed«n Aum»i ?«« 9 (|eb. m 16S1 , f ie 1675 , en Jas tas EvtBnuwn ; EaAvmi w WwT, «k. 'm 1607, t u lOaS; Qaut &WA«a, geb. M Jaii|f tCH^ t 1« ^o»i; 1^68 •« Ja« Tmitt Baaüuoi, gtb. in 16S8. -^ Do WnknaiKga Comoau DftUMi. wat geb. in 1571, f ia 163$. «^ BI. 91 , ff«g. 19 T. o. Uaaif 11191 , kss: 1491.

^ AUMAAB.» kU al., bttal b^ de iatenden P»BiiOi-IIi]iiUAMA« ,, d. i. lixaas-anAsa en ligt tf min. N. O. van OnniU. Net wat foorbeeo ■aw' wiitlnijlh , daeb it tbaat oabewoond.

ALLAH (TANDiONG> , fart in ÜwU-inéii. Zie TAimiaM-AKAK. W.

ALLA.DIIA, plaatt vernield, ab door sekece GtawAaa aa Unu, m 838 aan de St. Maartentkerk te Uinecht getebookea eo welke mea waar heft darp Aal^ aa baadt.

ALLARG (HOBK-lFAli-), kaap in (hu-lwüt. Zk Alaio (Hoik- ▼aa-). W.

ALLAETS-VOLDSRTJS (UET KLEINE*), pold. ia den BMfOÊck, BM. iVaaad-ÜMiaaii, arr. Bnia , kant* Oo«<eWko«< , geai. JTade-ea- 1himÊÊmkm$ ]Ndende 11 . aaa de laogenaamde Akkert t^gen daa Amer , O. ca Z. i^ieB deaEBtilia-palder, W. aan den Groote-polder of de Kallea. — utu poUL. betlaat, velgent bet kadatter, eeoe oppervlakte aaa 4 kaad. 57 v. r., ea wordt door eeaea boutea daiker , wyd 12^46 elL, vaaniea vaa eene denr en tcbuif , op den Amer van bat •fWiiidligt water oatlast. Aan de benedemyde van dit poUlerije vindt ■MB eehter aag eenen wacbier met eene tcbaif voonien , w^d 1,00 ell. « ca airckkeada aUeea om den polder det wiatect , door bet ia- en uit» laieB dar vloeden, te verbeteren. Het land ligt 0,10 ell. boTon A. P. Ib laagte der dykea ie van 1,60 Ut 1,70 ell. Deae pold. wofdt

m dea eiaeaaar lelve bettnnrd.

ALLAS (STBAAT.) , leeëngte in Oost-IndÜ. Zie ALAtt. W.

ALLEMA « voorm. ttate , prov. Fnctioad. Zie Auu.

ALLEMAHSHIL, pold. in den ITieiftoicA, prov. Nofftd-Brabamd , dittr., arr. Breda , kant. Owterhaui f gem. Otefiruidêuhêfiff f paleade R. aaa de boitenoroaden tegea de Doage en aan Roimert- d^« O. aan de I^Mgs* 2. aaa de vettiagwerken van Geeclruideaberff mm W, aan dea Eaiilia- polder. — Desa pold., welke ia het jaar 1908 Wi|Ai ia, betlaat, volgeat bet kadlatler, met de kaden , eene opper- Haktr Taa 17 baad. Itt v. r. 70 v. ell*, en watert nit op de Doage, daea aan haateq tluisje, wyd 1,00 ell-, voorxien van eene klep en aefcaif en twee baotea daikert, wyd 0,Stf en 0,6tf ell., voorsicn met . Hat bind ligt 0,10 ell. boven A. t. De boogte der dyken 1,90 tot 1,70 ell. beven A. P. Het polderbe^taar betlaat uit de

ALLEMANSWAARD , pold. ia bet graait. Mêgtn^ prov. Ufomrdr Wnimmdf Bantê dbtr., arr. *a Hêriogtnhoêck , kant. Ou , gem. Oyra- aa*Xcc^fUfii; paleade N« ea> O aaa de llaat , Z. aan den Hemelryk- ecbea-waard en den Maatdyk, W. aan den UemeLrykscben -waard ea da Maat. — - Deze pold. beslaat, volgens bet kadaster, eene opper- vlakte van 151 bond. 60 v. r. 7K v. ell.) en watert uit doar dea Bcmriryktabepwaard op den Amer , wordeade bet water op dea ger acgden waard a%eict door eene tteen^n sluit, gelegen in de kade, 4 de» Maatdyk , wyd 1,40 boeg 1,55 ell», voorzien met eeno dryf- ir, door welke tloit mede de Folder^vaitrOyen oitwatert. Het aor dl it 4,15 ell. boven A. P. De hoogte der dyken it aan Jiet

ttSS AL L.

boveneinde omtrent 7,90 , aan het benedeneinde 7,85 ell. boven '4. P. Met nttsondering fan het beneden- en boveneinde , bestaat dete bekniliog uit den hooffen oever. Het polderbestonr bestaat nit de Eïgenfeërlilefti. Het boveneinde der kade van desen waard is aan de Schouw van bei Dyiibestuur Ie Ogen onderworpen. — Tegen doMn waard is gelegen het pont veer van Oyen op Alphen , behoorende aan den Heer wan Ogen ; de Maas heeit aldaar eene breedte van 160 elL

ALLENDORP of ALLBaooar, voorm. riddermatig goed, prov. ütreehi. Zie Albüoobp. W. en A.

ALLER (OUD-) ligt in de gom. PuHen, prov. GehMmmd, en beslaat, met de daartoe behoorende vier boerenplaatsen , ^ 1 e i n-O Iden-Aller, de Wildeman, de Blanke voort en de He et ka cup, eeneopjier- Tlakte van 208 bund. 22 v. r. 22 v. ell.

ALLERBAGH, beek in hel grooth. Lusembury. — Zij ontspringt I n. Z. W. van het d. Remerschen en werpt zieh een wein^f be- neden het d. Schengen in de Moezel .

ALLËRBORN^ eene der drie meijeryen der oade beerl. Reulttné, grooth. Lusefitburg. Zij bevatte het westelijke gedeelte en daarin de d. en geb. Asselborn, Bozhorn, Biwisch, Watermiil, 'Sassel en 'den Bockenmübl, benevens gedeelten van Rira-nie- ling, Onrlb, Niede r-Res 1 ing, Wampach, Lengeler, ea Altgert. De meesten dexer plaatsen behooren thans tot bet giHMük. LuxSnmburg ,Ottrt en Watermal tot Belpë en Lengeler tot Pruiuen.

ALLERRORN ^ d. in de beerl. Reuland, meijerij van ^9$elb&m ^ grooth. LuxewUfurg , kw., arr. en 5 u. N» W. van DiekMk, fcasit* en 12 u. N. W. van ffiltz , gem. en f u. N. N. O. van Mer^ i^ampach. -~ Men telt er 19 b. en 90 inw. die allee R. R. alfa en hier eene filiaaikerk hebben , die tot de par. van Ober- ff^mmpeich behoort.

ALLERDINK , haves. in Zalland. Zie ALsaoiRO.

ALLERTSMA, voorm. slat e, prov. Fn'etüafiif, kw. Oosfer^oo^ gnet. Fertperderadeel , arr. en 3^ u. N. (en O. van Leeuwarden, kant. eo 1i o. W. len Z. van Holwerdj 10 min. Z. van Ferwerd, — « Ter plaatse, waar zy gestaan heeft, siet men thans eene boerenpUate^ welke , met de daartoe behoorende gronden , eene oppervlakte beslaat van 16 bund. 20 V. r. ttO v. ell. en in eigendom beieten wordt door den Heer H. Bolhab e. s., woonachtig te Leeuwarden.

ALLERTSSOOG , h. op de scheiding van de poov. FrieiUmd^ Groningen en Drenthe , prov. Friesland, kw. ZeeentroMi/ea , griet. 'QpUerland , arr. en 6 u. N. O. van I/eerenpeen, kant. en 5 n. O. N« 0« van Bèeiêleftwaaff , ju. N. O. van Sigerewolde. Vermoedeiyk is deaa naam afkomstig van den Heer Allabt ScuLTiReA , van Arum , die ia dete veeuen vele •eigendommen besat.

ALLESBORN , d. in het grooth. Luxemburg. Zie ALLSaaoaa.

ALLEDZEN , voorm. beerl. in den Groaten-Zuid'ilollatÊdêehe waard* Zie Allotsbsi. W. en A.

ALLIEN-KOTTA , d. io OwUlndië, op bet eil. Snmatra, resid. Padttng»che-lfo9enlanden, ^ Den 9 JoHj 1897 werd deie plaats, die door de Padris versterkt was , door de ooien tot onderwerping gebrafft.

ALLiNGAHÜlZEN , voorm. geb. in Fivelyo, prov. Groningen, arr., kant. en IJ u. W. ten Z. van /éppingedam, gem* en ju. Z. vaa *l Zandt, onder £enttm.

A L M. tf33

A LLI?iGRHUIKEN , geh. in Hnusingo. Zit Aiiii«4ivitn. W. en A. ALMNGAWIfiR telt 96 h. en 1»5 inw. — Br liJn geeiie R. K., ^T de 14 Doopsgei , die er wonen, bebooren tol de gem. mq

ALLOO, leeëogte in (h$t-1ndië. Zie Am».

* ALIX)TSBfi , werd ook Allotib gespeld. — Ifet wapen wat van atver , ntel twee gebreletsecrde fascen van keel , ifjnde de drie blok* ken boven- e» de vier on derwaarts geplaatst.

ALLOTSEli POLDER , pold., prov. Zmid-HOlow!. Zie DoniiAAM (At«na-»«.on-vAa-). W.

AJLMA of Allua , voorm. state, prov. Friethtnd, kw. Ooiterffoo , gmi. KoUmmufkmd-en-PlimtW'Kruiiland ^ arr. en B u. N. N. ü. van ImmmardÊ», kant. en S} n. Z. O. van Uoekitm , 10 min. N. van Oud» wmide , vranrioe ly behoorde.

ALMAHKERD^ boeren bofrtede in Humtmgo, prov. Groningen ^ arr. ca 8 a. V7. van jéppimgedam , kant. en 4 ii. W. ten N. van Onder* étmdmm , gem. en 5 mio. W. van ührwm. Het is de snidelijksie boer- detQ va» kei gcb. RIcns ; hebbende eene oppervlakte van 90} bnnd. em waarvan de beklemminge , die eene altoos durende hnnr van f 131 — ttO jaarlijks doel , is toebehoorende aan de erven van den li— dbonwur H« Zwol.

ALMAilElRA, naam, welken de Ternataiien geven aan beteil. Gimlo, m Ooti-Indiè, Zie Gnouk W.

AUlALOfl , oode naam van de plattelandst. Alsblo , prov. Ower- jJtmL lim Alsblo. W. en A.

(ALMARI en ALMEER, mide namen van bel HAABLBHBBanBBa. Zie AABcnBBB. W.

AUiBERiX)RP) voorm d. in W nk-Fnê^iamd ^ betwelk aonde ge- BlaaB beblien , ter plaatse , waar nu Medemblik gevonden wordt,

^ALMELO, arr., prov. Owtrijêgelf palende N. en O. aan bet Ko- ni^ijjk Uannover, 2. O. aan de Pniissiscbe prov. Rijnland, Z. aan de frav. Geiderland en W* aan bet arr. Deventer. Het maakt het grootste gedeelte van bet voorm. kwart. TwetUhê nit, bevat de vol- gcade 5 kant.: Almelo, Delden, Ensefaede, Oldensaal en 0«iBiartsam; beeft eene oppervlakte van 100,301 bund. land, en tck 10,937 b. en 37,000 inw.

* ALMELO, gem., telt 640 h., bewoond door 664 hutsges., uil- eene bevolking van ongeveer 3S30 inw. Er beslaan aldaar 1 sloombleekery , 1 stoomkorenmolen. Ook is er eene bank van j. --^ De eerste, die in dete gem* bet leeraarambt heeft waar- lOBien, is geweest Caaisieaaoaiis LBOBaoia, die in bet jaar 1010 irts kwam ^ en in het jaar 1637 emeritus werd. De tferste tweede- Predikant was HBaaictn KABBauRe ^ die in bet jaar 1633 ber- «aarU kwan» en in hel jaer 1633 naar Ruinen vertrok.

ALMELO (AMRT-) beslaat , volgens bel kadaster , eene oppervlakte sMS7aOliiiDd. 4!év. n 6 v. eU., waarooder 3788 bond. 30 v. r. 34 V. dLbelattbnar laud^ telt 390 h., bewoond door 378 botsgei., osimahmde eene bevolking van 3180 inw. Er syn in deae gem. nog 1 leder* en veUenbereideriï « 1 katoen' spionery en eene glaotibrQ van flannafiKinren, beide door stoom bewogen (B|)nde by de laatste iavens ean slooiB-koonmiolen) , roorts nog 3 stoom-bleekeryeB. — Door bel iwiULw ^er kanstUeekeiyen en maer en mesr hakend worden met en infYocre» den nieuwe weefwQie, kunnen oe £sbrykAten spoediger en gnedkoeper worden afgeleverd. De vorderingen . in deie nieuwe

SS4 A L H.

^eefmanier ifemaakt oordeelde men tn bet jaar 1640 ipenoegiéani om het onderwas ïn de weefscholeii te kannen doen iuken , en is het getal ondervesene voldoende om het aangeleerde te kunnen medcdee^ ten. Dat eene Tereeniging van söo Telen in één gebouw, en io«r de ledeiykheid en Toor de geiondheid , vooral van kinderen , uAdee- lig was , bleek spoedig ; doeh daarenboven werd het tevens van foei belang geacht , dat , even als voor desen , de landbouw met de we* Terij weder afwisselend gedreven werden. — Het wapen van Abbv- AuBO bestaat uit een veld van goud , met drie faseen van asbnr , beladen met twaalf blokjes van tilver , geplaatst vfff, vier eo drie.

ALMEN ligt in het kant. Zufpkên. •» De kerk Ie ALkis, te klein voor de gem. t^nde, is in 1649 vergroot en verfraaid, en 4nm 4 November weder ingewffd > nadat de gem. tich , gedurende v^f aaeeii^ den, en in het schoollokaal , en in de kapel te flarfsen vereenigd had. Tot dese vergrooting hebben de gemeenteleden, door «nnfceop van aitplaatsen , eene som vhn ongeveer 6000 gvhien byeen gebmgt , die , met eene kleine toelage uit het kerkenfonds , toereikend we» tét volvoering van het plAn , hetwelk Kerkvoogden ,rich hadden voorgettd<L Deie kerk is een vierkant gebonw, met eenen spitsen toren en TaB eeé orgel voertien.

* ALMEN-EN-HARFBEN. De eerste, die hier kfet leemararobt Wtft wuffgenomen , is geweest GeiiMtaiaps BccniMiis , die in het jaa^ tlW herwaarts kwam en in het jaar 1608 naèr VersaeveM verMk.

* ALMENUM , Kgt kant. Hatlmgen, De voorm. kerk ven het dbèp , ' thans de hoofdkerk van Harlingen, wordt ook genoemd ét Dom wen

Al menu m. -— De lynhaaa , welke het laatst in werking Is pewenet , is tot eene traankokerQ van de Groenlandsch visschèk^ van HerliiigeB ingerigt. — Aan den aeed^ ten TV. van MarUmmf eeder (iet beAer van Atmnnni , staat de gedeniniiil voor CAsrin Hovi.». Zie voéHs e|p het art. HAaLMatH , bl. 176— 178* — De twisten tussehee de ^ëiMh- leo HiBUftA en HAaas hebben niet hpgebonden , dan met de ttitiea|fèBf of althans het te niet gaan van het geslacht van HsliftiaA, omatfeaki het jaar 1170.

ALMBIUS , onde naam van het HAAaianBaanaa* 2A» AiecBBttm W.

ALMERS of Albbbsba, voorm. borgt in Htmvmffo > in het ilaisèi mnkif prov. €hraningenf arr. en 4 u. N. W. van Appm^eéam^, kaïtt* en Si u. N. O. Van (^nderdsiidam , gem. üiikuhm, — > Deae hiAgt is spoorloos verdwenen, toddat men de plaats, wear-h^ gealaaa heeft, niet Bieer weet aan te wifsen.

ALMBRSDORP, buis in de Fier^Ffoorderko^geu , prev* iTeorrf-lki- hmdf an\ en 9 n% N. van 'tfaom > lunt. ee ) n. W. van •Mêdtm* hêSkf gem. en 10 min. N. W«. van Oppi9^beêf ^eeltel^k in gehrvÜt tot 'magaiyn voer seilen en andeie noodwendigbeden ten dientCé vaB den Westfriesehe-ZeedOk. — * Dit gebonw is dcakeHjk het eenige ever» hiyM TflB een dorp , Troeger daar ter plaatse geAaan faebbèttdh en deor de see verkwolgen; althane op de kaarten van BBaBBafceü* >i>erdt Bog het d. Almerddrp of AlmèiiMlorp gevohden. flet huis beslaal^ Biet de daartoe behoorende gronden , eene oppervlakte vaa 7 ir. r* M) V. ell., en behoort aaa bet «Dtjksbeétaor «ven Wastfiriesland»

* ALMKERR ligt W. N. W. van 's B^rtögmUfotuk , W-. H. W. mm Hnuéen, , Z. W. van JFoNdMrAem. Er ligt aldaar eene eteaaen l>r«g over de Alm,'de*BraadaBi genaamd. -*- Sr worden te AahawK twea paardennarkten gdiduaen, als: eene den 6 Jal^ ea da BBdeiw don emtea VfVdag na 1 Oetober.

ALP. «3»

«ALMKERK-SN-UlTWiJI paall N. O. md Kytw^k, £. W. aan j bütiMi êene oppervlakle Tan 1491 buBd. 99 t. r. 94 ▼. ell.; (dt 228 h., bewoond door S70 batsges , uilmakcnde eene bevolking vin 1490 inw. — Tol dese gem. baboorl ook gedeeltol^ de Ood- Aitettaach«*poidpr. — Hei irjipen dexer gem. bestaai uiteen veld «aa goad, net twee Mimen van liUer.

ALHIfiRKSCHS-POLDËR <Dfi) , pold., proY. Nterd^t^Aand, Zit ümuana-MiLnBB. W.

ALSOSSKEAK , naam , onder welken bet d. Gaoaai , prov. Ze«- hmif ep somnnge oude kaarten voorkomt. 2ie Gaoiaa. W.

'ALMONDE. Del wapen van dete beerl. bestond uil een veld «M saèal , BMt drie %\., Andrieskruisen van goud.

ALHSLUIS (DE), eeoeder driesluisen mol gemetsdden koker, in dn ffwtmwméijk , ijmwd'9mn-jiUenn ^ prov. Nmtrè-Efdbamd ^ geiA. Almk^h tu-ÜUmjk, { a. van Almkerk, ayndo wyd 5.00 ell.

'ALMSTBIN. Bet wapen deser beerl. was van goud, met twee gekruide staven met geleliede pwnteB , aan bel boveneind Tan keel.

* AMOE , M. 104 , moe/ nfn ALOË oi liever ALLOa flet ie een ieiii| ^aarwatfer.

UiOBTOE « d. in Ooit-indig , op bet «H. JfaUer , oen der snide- lltafr flobtladbe-etlffMAn». ^ flet k de bodfdplaato der tevolkïhg aftli 4t aailfj|dr vaa dal eil. 0e iaw* tyn seor vwraderl||k en boogst ge» vaarllffc vaar ia MhepiBii ) w^ke «r de kast aandoen , daar ty , soodra jff «r deektt gdegenbekl toe tien >, bet sebip aioopea , da opvarenden veraMordeo ; al betgeen er van waarde aan boord is i^v^a ^ ata Vèr^ vilgcBS fael vaartuig vet^Vanéaa»

(AUMSE-PÜLDEA ofAunvsta-Mun, pold. piwv. Aij^Aottomf. fiaitaBB»ia(AMisBs-fe«ima^vMi>-). W.

MOHG-ALONG-DHEA , é^ in (hèt-indië, op bet «H. Jëwé , resid. SaÉay aab. res. Mafehmgy aata de Lessmg. — Dea M Mei 1M9 bii ir «m «liInMMAine fdaats van de ^de mobile koleiane , onder be- «ri vaaren Majoor MicnBuiR , ea eene Iroep moitalingea , wetfc« den saHa dea ovortogt over de rivier tvaebtte te betwislenb Fn den . tyd mm één ««r nagcaas , was alles da rivier overgelrokk«il , ^ de vy- mdi mm watder door dé kitooae ateeds >opgedrev«n en vervoljjpd %or- daaie, vei4oor daarbyeenig volk e» verspreidde neb intdeive troepjes.

AldOft , d« ia OêH-'imdiëj op het eil. Owhm^ ^ «tn <der ^Zasdtoesler- riimrfi a •aniii 9mnda -^ Er is aldaar eea Poatbouder, die onder den Ifiidrnt vaa ïimor Koepang «staat, ea er wordt <deor de Timerezen hiiTii gedrevaa ^ die er ysérwei^ken , Cbinesabe goederen ea IQnwa- dn aaawaeka» s ^^^^ daarvoor •eenige vogelnestjes en levenltaiddelen oill- •aafea. De atraaébewoners te A&mi , bel|fden bet IslamisfiMfs in naam.

ALOiiO, «H. in Ooü-inêU^ in de /mlitdU-i?e« , tol ^ KM^' fanda LÜmnden beboereade, Z. van bet eil. Fioris.

êUOSO (H€fifr-K kaap ia ikm^Indië, \h da IwÜchê-tnf aan de aMikaal wan bel SaMkêktfnU^ktnd.

ftLPHSlMy aaie naam vaa bet >d. Aitna , prov. 'NeMré-Bfahani, Zie Afc>aaa, W. en A.

JALPfiEN , kant.> i>rov. ZM^tiMaitdi kiV. tefitut palettde N. tm laet kam. Wodbnigga , Oi ean het leaal. Woerden , Z. aan bet èM. fianda^ E. W. aaa bét fcarft. -VoMbarg , W. aeh bet kent. Ley- %tm, «B bevsflte«de devolgttide-tSengem.i Alpben-en-Eiütveld, Oaé«hoora«>eÉ-G'n'epbwek ^ Aarlanderveen , Zwammer- èam y Moekoop-ea-Ztt'iidw^k , 'Middelbntg, iloogeveen,

556 ALP.

Bentboro, Benlbiiiien en Haierswoadc. Het beilaat eeoe ' oppervlakte van 15,470 bond. 52 v. r. 80 ▼. ell., «aaronder IS^ITl band. 18 v. r. 57 v. ell. belastbaar land. Men telt er 2552 b., bewoond wordende door 2959 huisg^s., niftaiakende eene bevoliujig vaa mim 15,000 inw., die nieeit in den landbouw hun bestaan vimlca , maar ook de volgende fabryken bebben : 11 steen- en panneabakke* r||en » 2 kalkbraoderyen , 5 leerlooyeryea , 6 scbeepstioinierwenren , 2 toawslager\jen , 1 loodwiifabryk , 2 vernis fabrg ken , 1 fabryk rmn beenswart , waarby in het jaar 1858 ook eene sal amoaiakstokerd ia werking is gebragl , 1 kaarsenmakery , 1 bierbrouwerij , 5 hoiitsMig-,

1 tras- en 8 korenmolens.

*ALPH£^r, d. in Rijnland, ligt O. Z.. O. van Leyden, aan (niet op) den Hoogen Ryndijk. — In het jaar 1846 werd aan de kerk te Alvibh ten geschenke gegeven een keurig bewerkt zwaar massief siU veren doopbekken , in den vorm van eene platte vaas , rustende op een voetstuk van palïsander- en sa tyn bout , in gothischen styi vervaar- digd. — Et is te ALriBH ook eeoe bank van leening.

* ALPHEN, d. in de bar, van Breda, in de achtste eeow ook Alphbik genoemd , ligt Z. O. van Ginnehên , Z. O. van *s PrinsmUiaae , N. N. O. vaa Baarle-Nassau. — Ouder dit d., op de Holenheiae, xyn in hel jaar 1795 en 1845 graf heuvels geopend , waaruit ODder- soheidene urnen «yn opgedolven , vooral in het laatstgemelde jaar sya er , door de sorg van den Heer Paosraa CoTPias , onder medewerkisf ▼an den Heer PiiTsa CoaHSLis Hudbicue, Burgemeester der gemeente, meer dan 100 urnen uitgehaald.

ALPHEN, pold. in het Land-iuuchen'Maag'eu'^aal , prov. I3«£- derland, distr. en arr. Ifijmegen, kant. DnUen, gem. Afp^Utm; palende N. aan Wamel , O. aan Maasbommel , Z. aan de Maas , W. aan Dreomel. — Dese pold. beslaat , Tolgens het kadaster , tene oppervlakte van 851 bnnd. 05 v. r. 51 v. ell., waaronder 800 bund. schotbaar land \ telt 174 h., waaronder 80 boerderyen , en wordt door eene sluis, op de Haas, van het overtollige water oet'- last. Hetpolderbestuur bestaat uit 2 Leden.

ALPUEN-BOSGHHOVEN , b. in de bar, van Breda , pmw . JVooré^ Braband, Fierde distr., arr. en 5} u« Z. O. van Brew , kant. en 5 o. Z. O. Yan Gütneken, gem. Mphen-eu^Riel , j n. Z. ten W. wae Alphen. Het is dat gedeelte van het geh. Botehkoven, hetwelk tot de gem. Alph^-en-Riel behoort. Men telt er 16 h. en 100 inw«

* ALPHEN-EN- EIEL, behoort tot het 11 k. d., 16 m. k. ea deelteiyk tot het 2 , gedeelteiyk tot het 6 s. d.; paalt N< W. GiUe-en'*Byen , N, O. aan Tilburg , O. aan Goirle en aan België, Z. Baarle-Nassau , W, aan Ghaam ; en beslaat, volgens het kadaster, eeoe oppervlakte van 5551 bund.. 50 v. r. 11 v. ell., waaronder 5605 bund. 84 v. r. 68 v. ell. heiden en duinen { telt 287 h.y Jbe- woond door 559 hoisget., uitmakende eene bcTolkiog van raim 1800 inw. — Het geh. Boschhoven behoort slechts gedeelteiyk tot deie gem. Men heeft er 2 bierhrouweryen , 7 leerlooüeryen , 5 olie- en 5 korenmolens.

* ALPHEN-EN-RIETVELU behoort tot het 7 k. d., 19 m. k.,

2 s. d«, Ie afd.{ paalt Z. alleen aan Boskoop, W. aan Haierswoode. Zy bevat de pold. Groote^polder of Achter de Kerk-eufZa- nen ook wel de Zaan se bc pol der.. geheeten, de Nesse en E|f» neveldy benevens een gedeelte van den RietTeldseberpolder en den Steker-polder ; en beeft 2505 bund. 7 v. r. 99 ▼».eU.

ALT. BS7

bdaslbaar laoci ; lelt 696 h., bewooml door 64 d hniigei., nit makende coe bevolking tmi on^veer 3000 iaw. ^ BQ de fabrijk van been* s«art, die er bealaet. is in 1858 no^ eene sal-aoioniakstokery in werking. ^ Hel defiertemeDt der Maatschappy : 7W Plut van *t AU mÊmem te Alphen besit eene bonwkondi(|fe teekcn»ehool ^ eenc herka- Ungickool , eene spaarbank en een siekenfonds.

ALPHENl-CASTRA , oode plaats , op de oude reiskaarten voorko? mende. Se ALMin , d. in Rijniand»

ALPHSN-OiSTSiVWlJK %i in het Fierde distr., van fffoorê-Bra- hmad, 94 **- ^- ^- "^^^ Breda ^ 5 u. Z. O. ten O. van 'g Prinstn- Aayr. Men telt er 39 h. en ZOO inw.

ALPeENSCUE-DlJK , ^. in de bar. van Breda, prov. ff oord- Bre^kamd, Zie Daoiaai». W.

AU»H£NS€H£ MIDDELWAAAD (0E)\ gedceUe booiland , in heft land tosscbeo Maas-ea^fFaal , prov. Gelderland^ dttlr. arr. tlijmH^en^ kanl. Arntntygeiu. Jppeltem^ eene oppervlakte beslaande van 10 bund. 13 V. r. 16 V. ell.

ALSKMGEEST, voonn. bait.inl>ei;^aul, prov. Imd-Holland, arr. en Sf n. Z. tan *$Gravenhagef kant. en ^ 11. W. van Naaldwijk, fem. *s Ormeesande''en-'Z«ml-AmhaelU , 10 min. Z. van *s Graveaande, — Thans is het eene boerdery en tainderij , met de daartoe behoorende gromden eene oppervlakte beslaande van 16 band. 90 v. r» 16 v. ell., en ia e^endoni beulen wordende door den Heer Mr*. €• B. Nnia- HicB, woonachtig te Lejden.

ALSETTO, Ue$f ALSBTTE.

JALSUSGENy d., f^roioAh, Luxembmrg* Zie AumoBa. W. en A*

ALTENBURG, huis en herberg, prov. Prie$land , kw. Ooelergoo, griet. TiUjerheUradeel f arr. en I o. Z. O. van Leemoordim , kanl. i?er*t y ^ a. W. en onder Suawoade ^ aan het Lang-Deel. .

^ALTEKLEIN (niet AtïEKLEEN), pold. in het eil. Geedereede- eet-Oeerflmkiee , prov. Zuid-tioUand, arr. Brielle, kant. SemmêU" d^f geitt* Melis^ani'lfoQrdenehwnren^eiê'fFelleelrijpe ; palende N^ aan Otod-Helissant , W.. aan den Polder-van- Dirksland , Z. en O. aan den Pitricrik poldrr — Dese pold. is in het jaar 1480 bedgkt.

'AJLTEILLEIN, polds in het eil. DmnUmd , Mgï. 'm ée ^m. J¥ie^ meiiert'EiÊpeUe'^n'- Bolland,

ALTEKLEIA , pohl. in het eil. GoederêÊda^ewOwerflakkêe^y prov.. Zttid'HoUandj arr. Brielle, ktini, Sornmeltdijk , ^eivt. OoUgentplaat $ palende N. W. aan den Galathesche- polder, N. O. aan den Wei-polder, Z. Ü. en Z. aan den Maria*polder. — Dese potU., welke in het jaar 160ii bedykt is, beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte van 34 hund.

'ALTEKLEiN, pold. in het eil. Noord- Beveland , paalt M.,.0. en Z. aao do schorren tegen de Oost er-Schelde , W. aan Ond-NonrdtBe* vebnd. — Dit poldertje is in het jaar 1670 bedQkt.

ALTEN A , hoeve , prov. Friesland , kw. OoeUrgoo , griet. Aehi" kanpeien, arr. en 3>( u. O. van Letnnonin» , kant. en 1^ f^, O. ten S. van Bergum, 90 min. ten Z. O. van Twijzel, waartoe sg he^

ALTEN A^ pold. in het tiimGofdereede^tn-Oeirflakkee, provu^ntif* JBaUamd, arr. Brielle t kani. Sommdtdijk ygem, Goedereede.' '^ Dit polderi je , hetwelk weleer een oedeelte der ' gracht van de stad Goede- reedn nitmaaktei ii den 9 November 1698 verkocht, om in 1631 hadUkt te worden.

888 ALT.

ALTBNA (DB), h. in de Owm^Betmwif fnrov. GeUkrhnd, dblr.^ arr. en ^ u. W. ten N. iran I9^mêgm, kant. en 1^ a. Z. ten W. van Eist, ^em, en 1 u. Z. van Fmlbvrg , onder Oistêrhomi, — Mê ie aldaar een voeUeer op Wenrt^ Beoningen ensv

ALTBNA (LANIKTANO ontlaet^ met een gedeelte van faet A«««l^ van»Heusden, lyn water c 1^ door de dtreshiiien in den (itouwwn^ dyk, onder Almkerk , te samen wÜd 19,tt8 ell.; 12»* door de tier sluif en genaamd: de Bmmikhovenf eke-, yierkaft%cke-. Poet* e» Peereboomtche* finis , te sameB w|)d 18,06 fill., en S<\ l^f overstroóraiog , wanneer snikt wordt vergund, dotat de defeaiiT^ iniindatiesluis in den Groenendijk , aan de Bakkerskil onder Dé Werken , wijd 7,55 ell. Tot ontlasting van hei «overtoüige ^ater by innndatie' kan des noods gebruik gemaakt werden vaii 7 biirtiati^ knlpgaten, bepaald by besluit in 1796, gee^ngd in 1880, alt ¥elgi:

Me. 1, wQd 5tf,00 eil., onder Dnteen , Z. de Onde^raet. « 8, • 95,80 » » * N. • »

• 5, « 62,90 » • • Z. » KaUersleeg.

• 4, » 50,60 > « • Ni » *

• 5, » 179,00 « 9 Almkerk^ • * Doornscbe f lob»

» 69 » 169^65 » i De Werken ) roorJohaMrissdemS, tea W% van den graoten weg no. 5 , eilen veorsien van daaa- men, die alsdan weggeruimd worden f Mi

• 7, in den Zaid-ScbenkeMUk van Üieaw-Altena , wfd 7^,58 elk | kunnende verder by noodsakelykheid nog vier andem baileii<^hnlpgnl«tt gegraven worden, als: no. 1, wnd 75,90 ^K^ in den Oudheusdensehe» sctedyk, bij de Oudheusdensche-eliiis ; no. -8, vrgd 45,88 ell., in dei» Nieaw4)üssensehe«Biriteitdyk ^ ten O* van de VogelMrbrfsehe-^leeg ; ne. 5, wyd 45^88 «IK, in vooriioèmdeii dyk, ten W« veto den groeten weg no. 5; nov 4, w^ 45,80 ell., in den finitehdy k- van-N teaw-AU teiM4 *Mi de fiakkerskil onder De Werken: terwyl nOg een groei aantal kleine eleisen, gedeelten van deae landen 'doen -aCwMOMn-, s«o •las de Bovenlandsche-, Beihenseke-, Breekseke-> Dron<* gelsefae^, Gansoijensche-, Gendersche-, Oudhenidensclie- sluis, ens. -^ Den 18 Janoai^ 1848 bürak, ten gevolge van hel nmk ys verstopt Uyven der Werkendiimsche killen , des morgeès omdireek» drie ure, de kade van den Vervoornsch'e^pelder, op <onderselwi> dene plaatsen^ door , waardoor die pold. «4 seer spoedig vol water sIcmhI. Omatreeke 11 ure vielen er twee gaten «n den Nooi^i-Scbenkeldijk en «e» gat in den Werkenacbe-dyk , waardoor ook deNienwe^Aitenaaehe* polders onderliepen , en toen nu -nog dien selfden dag inden avwnd , ioa^ seben 10 en 11 ure «, de kisting ib het hnipgat No. 5 en een. weinig later ook die in bet bulpgat No. 6 besweek, werd het geheeie Land^van* Altena, met -nitsondering vanden Op* And els che*potder, ever- strodmdé By dese ramp heeft men geen menKbenievens te bettenren gehad , noch is daarby 'eenig vee verdhronken , maar er syn daarby «na aldiCal arbeiderswoningen geheel veraidd en seer vele anderen simar beschadigd , nevens andere verliesen , vooral van higeaamelde ea tn veU staande vrncfatea* —- ttet wapen van het LAin-VAi'-Ai.TnA bestaat in een schild van goud, roet twee opstaande en ragwaarts gekeerde baartên van keel. Het schud is gedekt met eene kroon van geod , amt dertien paarlen -en ter 'nedenyém vaMgehooden doof eeoM gnluv* paarden iteai^ van aatomiybe klaar.

ALTBNA-ONDSa-EVB&DlNGBN en AL1%NA-0NDEAwVIANBN , twee po}d., prov. Zuéd-Hoüand, Zie Ootua. W.

ALT.

ÈhTt»A (OUD-Lim^YAH-) héakH , bthalre eenlge IxMiemkui- ■ , uit de UTolgrtftde polders: den Wêrkeasohe-polder, Jas- ■iiselaod, den SI'eeawQkschtf-]^older, deo Nieawv^Ben, den Oode-Ban, Hontwjjk, den R4tw\|kicfa«-pelder, éét %t. ftooBbeutf^noider, dM P^ldef-Tan^^üitvf k , den Ho- deepetls^iraard, de Kooweidoi bet Laagv den Zaadw^lt- teke-potder, den Ottd-Üppelsehe^pblder, dan Oud"»- Deora, den Pald^r-Tan^GaaswQk, dëa Polder-den»Diiil, bal fiica^^ent-Brè^k, bei A n dei sb reek, bet S^ndeTeld) dé Aedei- VB Gies^entche-nretde, dea Opperste^ of Op-Av- deiscbe- polder, daaronder begrepen de toogeaaawidé Blaaawe^ 8ic«B en dèD Uil, te tarnen yroot 49t1 kend. Ift v. r. 42 v. ell., «aaroodcr 4070 kond. tchotbaar land. Het land ligt 1,01 eil. oir- Aét A. P^ en bet Maalpeil b 0,7B «11 ba^a A. P. ->- üykgraaf en Haagbeemraden tan kei OM^fcunr-Viv-AanaA , Vmr^n de tckeuw : t*. Over den Maaid|^ , van den tteeiiee paal , op ót lifliiat tassebén de ^pemeentan van Veen CB Andel, tot in de vestingwarken van Wou- diiebaiD, ta*g . •....•...« 7,835 elL y. In de stad Wondriehem , ovet bet gedeelte ge-

■aanA de floooiftaat, laag 1118 ell. ^1).

5*. Ovttr de Menrededök van de veettogwerken van WeMbMbem af, tMaan déttfrberg d^ Zttfaaii, teWetkeüdtOA 8,196 eU.

16,117 elL 4*. ÜVer difn oad^h Binnen-Zeei^Ok , tassebën ge- mMt hdirberg dè Zwaan , 'te Werkekidatto , en de li^enaèrndë Kornsche of Yierbansebe slais , met 'alle de in dien dyk gelegene sluiten , ter fengte van ft,654 èll.

■«I

Totaal m,nt elL Wtttieiide van laaUtgenelden Odd-Btnneh-ïeedtf k , slechts bet gedeetie tepn den Yervoorne-polder , ter lengte van 9199 ell., op eeDe hér- paiiffB boogte ondei'houden.

* Af^TElf ASCHB-POLDBBS (BEHroUWB-) of bet AibowlaHd-Va^-. ^nfrA , paalt N. en O. aaO deo Oud-Allenasche Bilamen-Zeëd\)fk , &. aftn de Komsebe*Gantd en W. a&n den Nieuwenf^k en Sebenkrf- faiaaen^^f GroenèndQk. — Daaronder ivorden Verstaan 5 polders, ris: dft Up^elscbe-polder , den Nieuwe-Doom-pOlder eü difn imdifkbètènscl] e -polder. — Reg« 9 van ond. staai> Deïe piM. — bferfèat leeg.' Deae polders — be^kan

ALTENA^SöHK-SnSEOIJK (DE NROW-) , dyk , prov. /foarO-Èta- tkad. Zie ScuaKn-BmiBififnK (Da) W. en Bnvt^iiBiiK (Db) W.

tLltNASGHB-ZEfeDIJK (BE OUD-^ of Ot/b-AivaiiAkaB-Biimt^-ZUÉ-

'^ , dÓk , pr6v. ifoofMStahaiii. Ziè ^ifi^vrijKscaa-DiiK V(, Kek*- A.. Dmélsc>b-j>uk W. VBaL4ATsci^e-BiiK W. en WvaKiii-

i^a»

Cl) Toor xoo Terre de waterkoerlng door do ycstliigwérkeii te Wondri^om , bniton- 9^lelde tfoogstfmat, nog rerrangen Ih, kordt sQ ^oör do llilitaire Qenie ondor- bntffeB, orer de leriUto Vsn Uite 'oÜ.

TMO A L T.

.. ALTEdiAUW 4 geh. in l»t WettethoaHifr ^ prov. Groningen f arr. «o S ii. N. N. W. van Onmmgen, kant. co 1 ii. N. N. O. van Znidhom , gein. en ^ u. N. len W,. van Jduard, i ii. Z. W. van Ffon$umt waartoe bet behoort.

. ALTEN HOÏ, groote hoeve inde heerl. //Warfar/f y.. groot h. Lmxtm' hvrg^ k«.. arr. en 1^ «4 N. W. van Luremburg , gem. Steinêèt, kerkfK)k tol Koptial behoorende en^ bewoond door 7. cielen.

ALlTFORST-Efii.APPELTËRN. O^.eerMe^ die in dm geni. bei leeraaitarobl heeft waargenomen 4 is geweest Hbliichics Bvacsoiv, die t» bet jaar 1610 herwaarts kwaw en in het jaar'1615 «enen otivoigc» bekwam in Tvbodobds Hbrkelics.

ALTHEN A , landstreek |»rQv. Noord-Brabattd 7Ae Avmt (Laan- VAW-). W. en A

■ J ALT-LINSTER , op onde kaarten verkcerdelyk Auksteb gespeld , d. io. de heerL Lintier ^ mtf^oxh. Lnztmburg ^ arr. en S| o. N. N.O. van Luxemburg y kw., kant. tïi^\ n. \V. ten N. van Grevemnaekèr ,

Eim. en SO nriin. N. ten W., van Jnng-Lintter, aan de Ober*Erens. — en telt er 18 h. on •140..inw«, allen R. R.i die tot de par. van Jwng»4jintieT bchooren , doch .hier ee.ne filiaalkerk hebbeq ,. waarin aom- wyicn de godsdienst verrigt wordU

JALTSCHEID, gem. in het graals. WilU^ gnootb. Luxemburg , kw. en arr. Diekimh, gem. ff^iltstp palende N. aan Wilwerwiks, N» O. aan Gonslhum , O. aan Hoschieid en Bonrscheid , Z« aan Goesdorf , W. aan Wiltz en Escbweiler. — Zy bevat de d. Altie.beid, Ka-n-t-«n-bao-h en Merkolti; de geb. M erkol tzerroül co ScbothiiJ^g (*n de groote hoeve Kaan of Kahn; telt 92 h. en SIK inw., die tarwe, r,ogg^,i gcni.» haver, boekweit en aardappelen aankweek en en paarde^ en runderen aan fokken. — In het kerkelQke bebooren de inw., die allen R. K. z\JD , tot de par. kautenbaek, MÊerkoUt en Cor(«/^iim, hebbende ééne kerk te Kautenbach en ééne te Derkolts, benevens nog eene filiaalkerk te Altscheid.-* Het d. Altscbeid, \eelal Alscvbid gespeld, ligt 1} n. O. van Wilts , 3 II. N. W. van Diekirch. -. Men telt er 20 b. en 190 inw., die kerkeiyk tot^ Je par. ^erfto/ls bebooren, welke par. hier echter eeae filiaalkerk heeft,

^ALT-TRIER, veelal, hoewel verkeerdelijk AiTBisa gespeld, geb. ^1 de heerl... I^e/brf^ grootb* LusembHrg^ kw. en 2^ u N. W. van Gre- venmaciier f arr. en 5 u. O. Z, O. van Diekirch, kant. en 1| o, Z. ten W.. van Echtemach , gem. en ^ u. W. van i?ecA ; roet 18 h. ea ongeveer 160 ipw., die. kerkeiyk tol de par. van /^emito/ behoorea* -— Met Uirschberg te samjen, heeft dit geb. een gen>eenlewoud , dat 72 boad« 50 V. f. 10 V. ell. groot is en tol het boschdistr- van (irrew9ifiacAer.be* hoort. — Men vindt te Am-Tbieh sporen, van een Romeinsch legerkamp.

^LTWEËRT, geb., prov. Limburg, Zie WstaT (Alt-). W. 'ALTWIES is eep d. (geen geb) Het ligt i u. W. ten N/waa Mnndo^., in .een firaai dal, aan de beek de Aspelt , die hier de schei- ding, lufischen het grootb. en de Fransche Repnbliek uitmaakt. ]|ea telt er 97 £. en 620 inw. — De inw., die kerkeiyk tot de jtair^. vaa Mondorf bebooren , hebben hier eene filiaalkerk. — > Er is ^a. .ga* roeentewond , groot 15 bund. 61 v. r. 80 v. ell. — Gedurende het gunstige jaargetyde, wanneer de geaondbeidsbron te Moadorf «erdi heiocht , zQu vele badgasten te Altvtibs gehuisvest.

ALYERSnOOL , geb. in de Sfeijerij van ^g Hertogenboseh . kw. Peel^ landj 2>er(/edistr., arr. en 2 u. N. O. van Eindhoven, kant, ea 1^ o.

A M B. 011

V. N. W. ?aa ffeêmmtd . gemi Ifmien-^fën^^-en-lfedérwttUH ; f o. II. van /ftmcMy «mdef' G^rw9n; owi 15 h. en 80 iD#.

*4UETTB, sfM(.- tte Ouir. ieet.- xie Elm. W.

*ALZINGSN, d., bevat 64 h. en 4d0 inw., ea heeft, daar bet •■■ deo veg van Loiembarg oaar Mets ligt , veel doortfogt. -^ De par. A&fxiacBi behoort tol het apoft. vïe. van Luxtmhurg , dek. van St fieUr te £ti«fMhir|^.

^ALZINGEN, ^etf.' ALfiiaoBti, ïd het Fr. HAcatviLLB, faeert. eo d. ia bel grooth. Luxtmburg, Zie HsttnaBv

AMABAT of AaABiea, rijk ïnOótt-indii, op heteil. TVmor, N. O. ▼aa Koepang; met I^GQO sielen.

jAMALIESTfilN of Ahblibstbir, voonu adell. h. in het Land^wtU" Wmmtm^ prov. Zuid-UoUand , arr. en 4( u. N. N. O. vao Garinehem, {«Bi. eo I O. W. Z. W. van F tanen, in het ^laaiweAe^jcA , aan deo groatcB klinkerweg op GoriDohem. Heer HBimaiK em. Zie voorts bet art. in het Woordenboek.

YAMAHA lag arr. en S o. Z. O. van Ltenmardên , kant. en 1 o. Z. W. van Jtev^m, 5 min. O. van Garyp. — Tbr plaaUe', waar deze slalc gestaan heeft , aiet men thasB eene hoeve.

AIAÜATAM (HOBK-VAN*), kaap in (hgt-Jndië, in de tndÜche^ tftj aaa èe ZiiidbjUBt van het eil. Ttmor

AMAMDBL'EILAND (BET), naam, onder welken ook het eil. Sauaa, ia OofW^ié, biekend i». Zie KBLiire. W.

AMANC»BANG (BOGT-YAÜ-) , baai in Ooü-Indië, in de Indêttke- aar, aan de Zuidkust van bet eil. TimoTf tbl het rQk Amomtti be^ banende. «» In dese bogt is eene parelbank, en verder om het Zuid* oesICA 1^0 riffen en klippen, waarop tripang gevangen wordt.

AMANTELO , d. in Oott-indië , op het eil. Amboina,

AMARASSl, rijk in Oêsi-lndië, op het eil. Timor , Z. O. van Koif- paag. — De Radja van dit r^k , welke schatting betaalt aan de Nederlan- ders , voert den titel van Keiser , en in si|ne staten wordt het witte aad^hooi gevonden. Men telt er 8000 aielen.

*AJyLRASSI ligt in' het rQk Amarauif en ia de residentie van het OpperiMoM van dat ryk. — De Nederlanders komen er timmerhout ha- iö. — Het Nederlandieh gouvernement heeft er eenen Posthondelr.

AMA&ASSI (DE), berg in Oütt-Indië, op het eil. Timor Hij wordt aa den Tlniaow voor ^en boogsten gebonden.

AHASIS, Lat. naam van de riv. aa Esas. Zie dat woord. W.

AMBACHTEN (DE VIJF-) , anders ook de NooaawATBaRiiiB geheeten , de aodate en grootste walerrfng van het eil. f^alckeren, prov. Zee» kmd. HU heeft den ouden naam behouden , ofschoon er thans elf am- kaehten ia gevonden worden , daar hij , behalve een gedeelte van $croaakerke, de beerlykbeden en ambacbten van Westkapelle, Poppekerke, Boodewy nskerkc , 8t. Janskerkc, Zoute- lande. Meliskerke, Mariakerke, Grijpskerke, Aagte« kerke. Domborg eo Oostkapelte, en dos in het geheel bijna Md bnod. omvat. — Den vroegeren naam had de waterriog naai» de aadsie bedykingen aan de fFaïacren of hewalde akkers , op welke de Da mba r g met hare onderhoorigheden lig , te weten : Poppekerke, Boadiaa- of Bondewijnskerke, Meliskerke, Mariakierke ea Grijpskarkc. fly was toen door eenen stroom, de Swalinge ca Pek el ing e, van de oostelijke gronden gescheiden^ en het was ia dien stroom, dat bedijkt werden de Honderd gemeten, on- der Gri|pskcrke, welke thans tol de Oostwalerring behooren ,

94» 411».

oiid(>|ffim«lll9b«ohl. «9 h<t deel wi 8«f««ftkfrke, heiwdUk by de VijF-AiB4CiilP geleld wfrd. Vóór 1960 «wen ook ten 2L éf^ Wereodyk eo d«i ZionteUi^dev ifowoiinea; waoi reeds lA heft ji«r %W^ vwdA W«n g^pr^k^cn tan t^deii io de PekeliDge, ei> gewaagt Ihwi ^o%^ van Zo me U «de. — Hel oudat^ berigi imm de walerring ftlve il vani 1893.

AMBACHTEN (DE VRIJE), ▼oorm. ambatUeo, ptot. Noopd^ Bolland* Zie Vrjjb-Am«aciubs. W*

AMBAGHTSBRÜG , bf^^p 19 Scki$lan4^ pireT^ ^uid-^e^^oiMr, gen». eniiibett dorp iVoffifrac(f, o^er de dubbele dUkveleriag.

AHBACHTSDIJK (DE), voorm. dUk io Su^-VhapJ^tmy io b«» Xomf-vati-iriHfjsafui ^ p«ov. Zeeland ,, dillrt iSlfiiiay gem. Kadstamd ^ loopende» io.eeqe foordoosteiyke rigtiog, vaa hei Oode^I^aod-iaa* Kadiapd i^av den Antwerpen -poM^f en «tofaeidende de Waterisg-vaii- ZuMiaAde \^ des Viorboiiderd-besaiden-ide-kerk-Yan-KadiiiBd ei^ vaa Strydersgat. Hy befchermde het Ambi^t^vao-Kadiand en de daarbfj gelegen le^Of^n. Het Siluis^obe-.pnd (lie dat art. W.) Ikp er over.

4UftBAGHTSGBE<P0LDER , pold. in de« Zmnindmckttêhê^wm^rd , proT. Zuid' Holland f arv*. en kaolt ZAanfrep^ 9 gem. Mtndnk^Ido Jltm laad; pateode N. aau de Waal. O. aan de Boitenff ronden tegen de Noord of Herwede , Z. aan den ^^wyndrecktsche-polder en den polder Seer*<OodeLi^d|i*Ambaobt , W. aa^ den pold. SaadelingepAmkachi. — Dexe pold. wordt op de Waf^l ^an het overiellige water ontlaal.

*AM9ACUT$«POti0£a, pold. in günUmd, pro*. Zmd^BolUmd. Zie D4xiati|roooi (AnaAenrs-HKDBa-TAi-). W.

AMBACSTS-POIQSR (DS VIER-), pold. in Rijniamd, prav« Zuid- Bolland^ Zie Via^-AnaAWTS-rouiRli. W.

* AH BAL, in dit reg. lyn door de oTertroetning , die ten gevolge Taqi den geyallen regen tan 20^«(1 Jannary 184S , beeft plaata ge* bad f vier bvogge n wef^eeiroooid ; terwyi 400 jonken sawa- en «10 bouw indigo veld en syo ondergeWopen.

* AHBARAWA , «fon^.* «esid, EadoOf lees.* resid. en peg. Samaramg. AMBARAWAï «t^ in (hê^-Jfndie, op het Sundoiohe, eil. Javm,

reiid. Stumrang, nd** resid. SaM^, distr, ^m&aratan liggende .op 47 1( eU« bpven de oppervlakte der see, r^ Het is de hoofdplaats Tnii ket distrikt, en men beeft bet tot eene "vesting gemaakt, aan velke Prins WiuiH FaiDBau HsaoaiK . de broeder des Konings , in Jnn^ 18S7 , dep eersten steen gelegd beeft. — ? Oen 3 December 18311 keefk eene boos , in het knnip der genie te Ambgrava , greote schade aangerigt.

AMBAUWANG (DE) , een der menden , waardoor de Ponimnmk aieh op de westkust van bet eiU Bofnêo, in do /ndisixAe-SM ontlast.

AMRLAU , ligt 00 Sr 55' Z. B. en 145*' O. J^. -. Op dit eÜ. had den 16 December 1841 , des morgens tnssoben een en twee are, eeae aardbeving plaats ; dit verscbynsel was vergeseld van eene «ware seabn- ving y ten g^vplge waarvan onderscheidene nuisen en Mooiscbe tempeln van de strandncgoryen ingestort of door aanspoeling van'hooge aeeës» medegesleepl «yn geworden. Tot den 21 December duurden aldaar dn bevingen « hoewel i^i mindere mate , voort , zoo dat men niet aonder vrees was voor grootere onheilen, welke evenwel gelukkig niet gevolgd syn.

AMBOENI (DE), riv. in Ooêt-Indië, in bet eil. Bomeo, aan de Noordoostkuêt , vrelke lich in de Zéo mm'Soêloe ontlast.

AMBOENTEN (DE), riv. in Ooü-indu, in het eil. «odiira.

AMBOINA , eil., is de geboorteplaats van den schilder Juius Jsasia, geb. in 1720, f >» ^780. — Op Anow* werd, den 16 Deeerober

A M £. un

mil , éeê morgau «ntlretl» twee nrt eeae audkevioy 'wêtatmenomMk mÊÜ bomoolafe beweging , welke mim ctoe mieuat heeft aaogeboudeo , WÊÊar oiefc eeer be^g k geweest. Dit TenchUnMl werd omtreBt een kwartier later gevolgd door eene seebeviDg. Het wat dooker en men wat dwe wiel in de gdegenbeid om de werking en beweging der lee BMiiikeoTig' waar te nemen ^ uit de nog aanweiige eporen bleek hel «Ebter, dal de lee f 8 ell., ep lemmige plaatsen lelfs meer, bo?en baar boogite alandpanl gereien was en herbaalde malen met sware folfilagwi Tcr buiten bare oevers was gespoeld. Yan de goavemements oiemhifeB •«■ de andere vaartuigen ^an hel baven-departement , welke 5p bat dreoge in eene leeds stonden , waren enkele , met bet r^en van bel water , lol op eenen aanmerkelt)ken abtand , medegesleept ge- werden. Gebeiiwen en vaartuigen hadden echter geene sehacle geleden , alleen waren in de binnenbaai te Galama , een paar inlandselie bnisen deer bel riJBonde en terogstootende water weggespoeld. Sedert eenige dngM was bel buitengewoon warm geweesl en had de Thermometer van Fabb. gewoonlQk tegen den middag in de schaduw op 99* en 9P gesUnw.

* AMiOH. De Herv. gem. heeft 900 Leden , behalve 1588 Ledeil ••der de 7999 M aleisebe Christenen , mei twee Predikanten , bQgestaan deer een of twee Zendelingen , door de beschikking en op kosten van bel Hedcvlandscbe Zendelinggenootsobap te Rotterdam.

*AMB0ROG , kêt: AMBOONG.

AJIfiDIfSCHE-EILANDEN , resid. in Oott-IndÜ. Zie AnaoiVA. W.

AM9TSLDIS (Dl), slais in den Ttêhrwaard , prov. Gelderland, in &em /fmfder' W waldijk , in' bel d. en nabQ de kerk Tan j^lrm.

AMBT-WIHSSEN, bonrs., prov.' C^Wdsrlnncf.' Zie Wmssn (Anr-). W.

*AMBT , gem., beslaat volgens bet kadaster , eene oppervlakte van 799 bmd. 19 T.r. 50v.ell., waaronder 705 bund. 98 v. r. 95 v. ell. bebslbaar land ; teil 141 fa., bewoond door 147 huisges., uitmakende eene bevolking van ruim 750 inw. ^ In dese gem. liggen de h. Se- Teren en Guessell. Hét d. Aair ligt { u. M. O. van Maastricht,

*AMBIDE, gem., paalt Z.aau de gem. Meerkerk. Z^ bestaat TOor- •MisifA uil de polderlanden: Liesveld, Aakster veld en Zeven- A^Ten en beslaat, volgens bet kadaster . eene oppervlakte van 597 bund. 9 T.r. Sll V. ell., waaronder 491 buna. 58 v. r. 80 v. ell. scbotbaaiT iHid| teil 195 h., bewoond door 999 bnisgez., uitmakende eene bevolking w 1970 inw. — Het d. Auiai ligt 9^ u. W. Z. W. van Tianen. — Bel ie de geboorteplaats van den Waterbouwkundige AniiAns FaAi- CM GenmiiLAa , geb. 1 Augustus 1768 , f ^ ^onU 1^^.

*AMBiDE (POLDER-VAfl-) , pold. in den jUblasserwaard , prov. Insrf SoUond, arr. en kant. Óürinehem, gem. Ameide; palende W* cm II. aan den Polder-van-Tienhoven , N. aan de Lek , O. aan de Zon- wei^, Z. aan Meerkerksbroek. -^ Dese pold., welke in het jaar 1984 kudghl is, beval 490 bund. 55 v. r. 46 v. ell., en wordt, in ver- senigiBg mei iita Polder-vari'Tienhoven en Middelbroek , vijf molens , nabfj Noordeloos staande , bemalen , en stert hel Ier op den boezem van den Overwaard. Het polderbestuur oil eenen PolderschonI , twee fleemraden en eenen Secretaris- Pfeanngnaeesler.

AMEIBE-EN-TIENHOVEN. De eerste, die hier het leeraarambt bccfi waargenomen , is geweest Gbbvatics Dbibl , die in hel jaar 1588 berwaarta kwam , en in het jaar 1590 overleed. Onder de Predi- kanten, welke hier geslaan hebben, verdient melding de geleerd^

IS44 A M B.

■Aif.GnAU TM Bbbmbl, die «ich alt MdesehrUver , beoefana/r éét uataarl^jke en vaderlaodtcbe geichiedeiiis, peooiugkuBdiffe en ï^fk-* lyoscbe en NederdaiUche Dichter heeft doen kennen. Uy ttond er ^mu 175H tot 17»9.

AHEIDESGHB-SLUIZfiN , j^elaelde tliiiten , prov. Zuiè-HMuêd, l^em. en 10 min. O. van Jmei4e, vroeger gediend hebbende, om liet water van den Zederik , met behulp van 15. windmolens , op de Lek te voeren. Sedert het aanleggen van het Zederikkanaal en het op- rigten van den stoomwaternioten aan den Arkelschendam s^n , io 1028 , de molens afgebroken en later van de vier sinixen , drie af* gedamd. — Van die si uisen ontleent eene kleine Tenameling bniseo ^ onder de gemeente Ameide behoorende , den naam Aan' de slai- een. — In 1672 was hier door de Staatscbe troepen eene verscbansio^ opgeworpen , welke door de Franicben werd ingenomen , ten gevolgo waarvan Ameide werd geplunderd en verbrand.

'AMELAND, eil., heeft gemeenschap met de Friesche kust door een veer op Holwerd. — Bel beslaat, volgens bet kadaster, eene opperrlakie ▼an 6070 bund. 45 v. r. 41 v. ell., waaronder 5993 bund. 81 v. r. 51 V. ell. schotbaar land ; telt 420 h., bewoond door 481 hais^., uitmakende eene bevolking van ongeveer 2000 inw. — Het gnete- nybuis staat Ie N e s. — De stat. der R. K. behoort tot het aartspr. ▼an Frieiland. — D^ vlag van het eil. bestaat uit ses horiiootale stre- pen , afwisselend blaanw en wit ; in de drie blaauwe eene staande faalTe maan van wtt.

* AMELANDE, is ook wel HAnnAHD, nAVUMDB, HAVHiiABoen ÜASAa- LA» genaamd en schynt ook Trahammolant , d. i. OvBBHAHBLAan , ge* naamd te s^n. De naarasoorsprong is onieker. Dit land behoorde niet onder Saksen en was in verscheidene onderdeelen of distriklen verdeeld.

» AHELISWAARDof Ahbuswbbbd, rtff, 50 staat,- Jonkbeer Mr. HeB- DBiK, ieet: Jonkheer Ubhdeik. — Het wapen van deze beerl. is een veld , verdeeld in acbl golvende fascen van goud en keel. Dat der rid- derbofstad is van goud met drie hanen van sabel , met kammen , baar* den en pooten van keel, en vergeseld in het hoofd van de letters A en H.

""AMELIS WAARD, veelal NiBovr-AnBuswBBaa , is by fcbeiding das boedels van Mr. Padlos Boscb var Dbakbstbib (sie het vorige art. in bel Woordenboek) toebedeeld aan Jonkbeer Mr. Wiiabv Boscn taii Dbae^ stbir , Lid van de Ridderschap der prov, Utrecht. — flet wapen vat MiBow-AaBLiswAABB is een veld van goud met drie hanen van sabel , met kammen , baarden en pooten van keel.

AMELTE, geh. in koUer-dingtjnl , prov. Dreutke j arr,, adm. en jud. kant., gera. en ^ u. O. ten Z. van Juen» Vroeger stonden er 2 h., thans slechts nog één h., bewoond dodr 2 huisgei., bestaande juit 8 sielen.

"AMEN, itaat: Rolde, dingspil, Ieet: Rolder-dingtpiL ^ Het geh. Abbh ligt IJ u. Z. ten W. van Rolde en telt er 4 h. en 40 inw.

AMENERüDE , naar men wil , de oorspronkeiyke naam van de ridderhofst. Nuerbodb, prov. Utrecht. Zie Nijbrbodb. W.

AMENEURTBOLLEN , plaat in bet Noorden van de Zuidertêe, Z. W. van Tcrschelliug , M. van den mond vuu het Scbuitengat.

AMENOEBAN, ryk in Ooit-lndiè, op het eil. Timor. ~ Dit rQk ligt Z. Z. O. van Koepang en lelt 12,000 tielen. Op de Zuidwestkust is een bergbol, waaniit een soo hevige iuchlstroom voortkomt, dat het ongenaakbaar is ; de oorzaak van dit zeldzaam natunrTersehyusel IS nog niet ontdekt.

' AME. 54tt

JÜKR-IHBP, wBlartje, prov. DtttUh», Zie DonuM-Mtr. W.

AMERICA. , land|[. io Rijniamtif prov. ZuMd^üMmd , «rr. eo S u. Lfan Leyie», kant. ea %^ o. N. O. van Noarêmijk, gem. en { a« N. ten O. vnn HiUegomf aao deo grooten klinkerweg tuaechen Haarleiii ei Leyden.

*AÉKRONGEN, gem., bevat den Roornwaardsehe-polder, 4cn Erienen»cbe*polder en den Amerongeneche-polder; keeft ongeveer 9000 bond. belastbaar land } telt Stf 5 h., bewoond deor 944 bangex., uitaiakende eene bevolking van ongeveer 19110 inw. -^ Bet d. AanoMini, van onds Lon genaamd, ligt 8| o. W. N. W. van Bbenea. -^ Het geraeentebois is een aaniienlyk gebonw. TenZ. van bet d. is bet WieUGhe*veer over den UQn. — • Het wapen deser gem. is een scbild van keel , met eene bande , vergeteld ter weder- ijiden van drie leliën , alles van silver.

AMEBONGEN, fort in Ooit-Inüë, op bet SundateheeiL Swmatra, raad. Jiftr-Bmngüs, in bet laods. Ramuw, — Er boadt aldaar een Adsiiical-Resident sijn verblyf.. — Jn bet jaar 1893 vei^edigde lieb m dat feri de Majoor Etlibs , met eene kleine beietting , deels uit Balahks beslaande « tegen eenen overmagtigen vyand. Gedurende veer- tien dagen kampten de dapperen inwendig tegen honger en gebrek , nitwcttdig Ugcn talryke vyanden, door dweepery opgewonden, tonder dal sg het Mhter opgaven.

' AJfERONGEN (HET HÜIS-TE-) was vroeger eene ridderboCit. Het sinat ten. Z. W. van de kerk van Amerongen.

AMSBONGEtiSGHE-POLDER , pold. in bet OverkwarUer der prov. UtrtcU, arr. jÉwtmfoorif kant. kkenaif gem. Jmefwufem; palende S. aas bet dorp, O* aan Rbenen, Z. aan den Ryii, W. aan eenen anderen polder. — Dese pold., welke in bet jaar 1784 bedykt is, beslaat, volgens bet kadaster, eene oppervlakte van ruim ttOO band., ailes s^tbaar land ; en wordt door 5 sloisen , op den Eyn , van bet overtollige water ontlast.

AMEEONGENSCflE- WAARDEN , uiterwaard in bet Overkwarikr der prov. DinM, arr, Amêrtfooftj kant. AAenen, gem. Am^rongtn; pdeade N. W. en N. aan den Lekdyk-bovendams en bet dorp , O. aan Rbenen , Z. aan de Geldeiscbe-waarden. -* Dese uiterwaard , welke in het jaar 1784 bedykt is , beslaat , volgens bet kadaster , eene oppervlakte van mim 500. bund. alles sebotbaar land; telt Sb., waaroodcr het Huis te-A merongen, in eene bedyking besloten. De ailerwaard watert uit op den Ryn , door een sluisje, w|}d 1,10 ell., welks vloer 1,80 ell. onder middelbaren rivierstand ligt.

AMERONGENSCHE-WATERING (DE) , water in het OverUNirlte^ der prov. Diftekl , welke aan den RQndyk, een begin ritemt, in eene neardwestelyke rigtiog de grensscheiding tusschen de gem. l«e«fffMiii en Ameromgen uitmaakt , daarna , suidwestwaarts loopende , eerst de grens* scbeiding tusschen Jmurangeu en Ov^r-en'/Vtder- Langbroek en einde* liik tusschen dese laatste gem. en fFtjk-bij-Duuntede vormt , waarna Ivt sicb in den Krornme-Rijn ontlast. ^

ASERONGBN*V AN-TUTL , wy k der st. Bandjarmating , in 0os<- imda , op bet eil. Bomeo. Er ligt aldaar eene schans.

AMERPLAAT (DE) , onbehuisde pold. in den BüthoMeh , prov. l^oord- Mrabttnd, Fierdê disir., arr. Breda f kant. Ooiterkoui, gem. Ifude* cn-Drtsimc2eit ; palende N. W. aan omkade gronden en aan de Kees- jeskil , ü. O. aan het Gai*van- de-Zuiderklip , Z. 0« |ian het Diepe- Gat, Z. W. aan de onomkade Amerplaten. — Dete pold., welke iiT

XIII. Dan. 99

1146 AMR.

iMt faar IttO Mykl ii, bafkai, tolgtDi het.luuUtUr , mm ommt- iplakla mn 60 huiid., en wateri i|it op de KeetjetkU. U«t laad Inat 0,4» ell. bovea A. P. De hood^te der dyken u 2,64 eü. eo word« beaUiiird door den ei«enaar.

AMERPLATEN (DE), vier platen in den Bietboick , pro^. N9ord^ Brakand, Fitrdê distr., arr. Breda ^ kant. OotUrhotU. gem. Mmde» êf^DriwuÊ^èlen ; palende N. VV. aan bet Gat-van «-Kcrkesloot en de Keae-> jetkU^ N* 0« aan. de oinkade Aaerplaat, Z. .Q. aan hefe Aarde*(fnt , Z.^aan den Ader.

AMBRSCHOT; adell. b. in betgraafi. Zuiphm, in de beerl. Bm^ €uhf proT. €tekkrland, dittr., arr. en tt n. O. van Zuipkm, kaïkt. en S^ u. Z. O. van Loehim, fj^m. en | o. Z. W. van Èoremio*

AMERSENFORT, oude naam van de tt. Anusvoonr, in BewUamd, prov. üireckt. Zie AnasrooaT. W.

* AMERSFOORT , arr., bevat de volgende Skant.: Amerafoort« Rhen^en en Wy k^b^-Dnnrttede; beslaat, volgent bet kadan* Ier, eene oppervlakte van 70,760 bund. 10 v. r. M v.ell., waaronder M,öiO bund. 06 V. r. 86 v. dl. belastbaar land , en telt 77SO hi^ bewoond door 0781 huitgei., nitmakende eene bevolking van KI ,000 \mw^

* AMERSFOORT , kant. no. 1 en 8 maken tkana ileebta één ka«», nk. • Zie bet volgende art.

AMERSFOORT, kant., prov. ütrechi, arr. Jmenfoort: palooJi N. aan de Znideraee , O. aan de prov. Gelderland , Z« aan dn kaol. Rbenen en Wyk-by-Duarttede, W. aan het arr. utrecht en de piww. Noord- Holland* — Het bevat de volaende 11 -gem.: Amertfeert, hei Hoogland, Stontenburg, DuitS| BaotCboten, £•■»• n.ea*Binnen-ei|,-Bqitendy kt, Baaen jdeVuursohe, Soeak*, Leusden en Woudenberg ; beslaat, volgens bet kadaster, emmm oppervlakte van 20,680 bund. O v. r. 31 v. ell., waaronder S^»S7# band. 55 v. r. 95 v. ell. belastbaar Idnd , en telt 4547 h., bewaoaë door 5254 buisges., uitmakende eene bevolking van 15;000 iifw»

AMERSFOORT, synagogaal ressort der Nederdnitscbe IsraëlietM, prov. ÜUrethtf verdeeld i» eene boofdsynagoge , Bgnde die Ie Amera- loori, vier ringsynagogen, als: te Utrecht, te Maarssen, W)fh« by*.Du«r stede en teVeencpdaal, benevens twee bykerken i la Rbenen en te IJsselstein, slaande onder bet rabinaal ressort waa eeoeo Opper-Rabyn, die te Amersfoort syne standplaale hesf^ Men telt er 450 tielen.

* AMERSFOORT, gem., beslaat eene oppervlakte van 2262 bvnd. 18 V. r. !^0 V. ell., waaronder 2200 bund. 12 v. r. 15 v. ell. belaeC baar land; telt 2511 b., bewoond door 2650 hoisges., uitmakenda eene bevolking van ongeveer 15,000 sièlen, -«- De eerste, die biar het leeraarambt beeft waargenomen , is geweest RoTemes Tersiaa» « die in het jaar 1570 herwaarts kwam. De eerste tweede Predikaat ia geweest Haaasaaiis Rovcsaasii , die in het jaar 1570 herwaarls kwana. De eerste /derde Predikaat is geweest Evuabbiis Lones, die in bat jaar 1586 herwaarts kwam. — Hei orgel in «de Herv. kerk door oa-> derdoiQ en gebreken byna onbruikbaar 'geworden synde , is in bet jaar 1845 vervangen door een geheel nieuw sieriyk orgel , op eene v«al voegsamere plaats van het kerkgebonvi , vervaardigd door den Ucer maea , orgelmaker te Deventer. — - De eerste , die in de Evangel. Lutb* gem. te Aaaisvouav bet leeraarambt heeft waargenomen, is geweest WiLBSLaos GseacLSS Scbsbusvs, die omtrent bet jaar 1^5 heroepaa werd en in 1702 lot Veldprediker onder een Deeasch regiment went

▲ ME. UI

uafntcU« — De lUmonatrwUcbe gam» «or4« ia 1681 , mtt Wott« ^eabery e» BiiDsehoten, Miend , en voar dadrio laaUto maaa* dn daor HasaiGat flouiiaiaot. Door da terf adering ia 16i4 , werdaa vaor het gelieele Sticht drie Predikanten , doch geeae bysondere ga* ■MCBKeo aan elk hunner eangeweaen. Zy waren Isaaci» FiiaMicif leums MaBACBios en If Ante» Aaaunoi Boaeies. In 1650 werd voor het haUjaar Hsiaices Wiuma by continoalie aangesteld. By de Yor* MTfiag der kerken mei vaste Leeraars behoorde Antastooav onder da plaalsea , naar welke TaaeraiMs BiscaBWABav commissie kreeg , om over da hsdicniag' en het oadarbond te spreken Toen werd ay nog of weder bediend door Waasisa, en deso bleef daar tot da komst, in 1639, taa SABoa NAsaAaus , voorniaals Predikant ta Vlaardingen , die in 1641 sverieed. Gadnrende de dienst fan synen opfolger Niooi.a*s LACOTiaoa , bekwam de gcm. in 1653 oenen tweeden Predikant in HaRBices Moas* fmM Dii aóhynt echler niet om de uitbreiding der gemeente, maar ea de swakke dienst van den eersten Predikant geschied te syn. Hat daarde slceiits tot 1657 , toen de Broederschap xich genoodsaakt sag | «cgeas herhaalde oneeaigheid lostchen Leeraar en gem., de betda Losncea te ontslaan , waarop alleen Iostos GaasnaAaus van Zwanuner- dam buncpah werd « die in 1663 naar Alkmaar vertrok. Na bet beraa« pen vaa Dua Gacsvvr, naar Hoorn , in 1813 , werd de gem. om de maand baditaii daar dè Predikanten Jav Jacoo vab Ooaaa en GtaAaa Baaanr Maas , vaarls daor den Carator venorad , tot dat de Leeraar Yan utrecht in 1616 de gereg^da dienstvervulling op sich nam. — - De gem* van de ende CUrealj der R. R. telt hier ongeveer 170 aielen, en beeft ccne kerk , welke door eenen Pastoor bedieod wordt. Zy was vroa* fer in twee pnrocbien verdeeld , welke sedert 1835 inééngesmolten t9B« Da kerk van de opgehevene parochie is echter aan deae gebleven , A verboodea «ynde en dienende tot kapel aan bet seminariom , het* welk ia het jaar 1736 tot opleiding van Priesters , ten dienste van die genadle , alkier is gesticht. Hei. gebouw van dit seminarinm heeft in de Isalste jaren bclangryke hersiellingen ondergaan. De kweekelingen , wdke daarin gehuisvest worden , en wier getal ongeveer 30 k 30 ba* diaigt , geoïeten 'in dat gesticht zoowel lager , als middelbaar en boo* ger aaderwgs , terwyi diegenen onder hen , welke lot den geesteiykea Stond bcatemd syn. imouderbeid de godgeleerdheid beoefenen. Het spperbestaar van dit seminarinm behoort aan den Aarlsbisscbop der Cleresj en het inwendig beheer wordt , ooder toesigt van Provisoren , ■Igeoefcadl door eenen President. Voor bet ondenirys syn er twee Pro- moren eo enkele andere leermeesters. Uit dit gesticht worden da |eeslcl9ken getrokken , welke by de kerkgemeenten van deso gesindte m Sederlaad en op bei eiland Noordstrand , in Denemarken , in ba» dieaing geateld wordeo, door den Aartsbisschop van Dtreabt en door dn Biaackop van Haarlem « ieder voor soo veel bun ressort betreft. -» Ishalve het klooster der Franciskanen had men hier , vóór de Kefor- Btttk , nag de volgeade kloosters : het St. Jansklooster, achtar dr Kmmp, thans «ersangen door eene in hei jaar 1841 geboawde Pa ar- denstalling voor bet garnisoen; bet St Maria*sbof, aan den Singëif waarvan de gebouwen tbans dienon tot Burger wees* hais; kat St. Agnieten -klooster, op de Glawhont, tbans bet Lokaal van de Arrondissemen ts» Begt bank ; bet St. Aga* tka- klooster, op hêi Zand, dat na de Kerkhervorming in barger* hniiiin vetanderd of tot andere gebruiken geschikt gemaakt is ; bat St. Earhara» klooster , in do MmtrkmtMn, waarvan degabonwao

848 AM£.

ihao» dienen U»t celiool Toor R. K; kinëeren; bei Gelleioiier»- k lo • 8 1 e r , Ifttcr vervaogen door het bo veo^eDoemde S t . 11 a r i a^s b o f; bei Mi nderbr^eders- klooster, op den Smgtl f oaaat St. Pieten^ gaslhiii» , tegenwoordig diepende tot Kaderde'; ook had men er 09g de Heilige-Geest-ka pel , op de Lantgeitraal , thans de Lotber- scbc kerk, en de S t. A n n a k a p e I , in de Po^Aifroal , tegenwoordw ingerigt tot liefdadig gesticht, genaamd de Po tb. *- Men heelt te AHBBsFooaT nog eene Bank van Leening. Hel Departement der Maatschappij: Tot /f ut van 't Algemeen, beiit -atiie Dep«r- -tem en taalschool met 60 leerlingen, eene Uerbaling-en Hanil^ werkschool , de Anna Paulovnabewearachool, eene Leesbibliotheek en eene Commissie tot werk r er- se ha ff ing aan behoeftigen. — Br bestaan te Anaasroenv thans twee sijdeweveryen. in 1857 sijn er twee nieawe fabrijken 'tot bet weven van katoenen stoffen opgcrigt en in 1838 eeae likeor» •tökery. Verder beeft men er nog 2 boekdrokkeryen , 4 leerlooije- rgen , I kunslasijnfabryk. ^- Behalve de reeds in bet hoofdwerk ver* melde syn aldaar nog de volgende vermaarde mannen geboren : <le Godgeleerden: G. na Baoia , geb. 6 Maart 1918 f 7 Joly 16K3 als Uoogleeraar in de Godgeleerdheid te Utrecht en JACoitos Dbuoot',

Seb. 22 FebroarQ 1802 , t ^ November 1844S , als Predikant te Ler- en. — De Schilders: Jacoio var SfAVBaaa , uit.de seventtenoe cèdw^ 'MAmiAs Wivaoos, geb. in 1627, f in 1705 , syne soneo Jo- ■Aaais WivHoos , geb. in 1048, f in 1685; Piitbb Wiraoos, geb. in 1654 , t in ^09$ , en FaAns Witboos , f in 1705 ; Jobakrbs Hoob*, geb. in 1755 , f >» 1855 ; Jab ArnaooBa , geb. 27 Jan. 1765 , f 10 Feè. '1858 j alsmede de Schilderes Amda Witboos , uit de leventiende eeuw.

AMERSFORTHE en AMESFORDE, oude namen van AaBBSvoettv.

AMERSGAT (HET), water, prov. ZuU-HoUamd, in bet ^VAeasr- diep oitloopende.

AMERZODEN, d., prov. Gelderland. Zie Abbbbbodbb. W. eo A.

AMFOANG, ryk in Oott-Indië, op het eil. Tiw^r, op bet midden der Zuidoostkust. Men telt er 12,000 sielen.

AMFOANG , bergketen op bet eil. Timer, — Welke over het gebeele eiland loopt eif op vele plaatsen steil en moeyelyk te beklimmen is.

AMISFüRTUM , Latynccbe naam van de st. Ahibsvoobt, prow. ütreekl^ '7Ae Abcbsvoor?. W. en A.

AMIT, d. in OoU'lndië, resid. Amheina. , Zie Abbtb* W.

AMMELROIJEM, naam, dien de landlieden geven aan bet d. An* MBRzoDBR. Zie dat woord. W. en A.

'^ AMMERS (GROOT.) paalt Z. W. aan Laag-Blokland ; bevat oofc de pold. 'de Binnen- Nes en de Buiten-Nes; beeft 1558 bnod. 51 v. r. 79 V* ell. scbntbaar land, en telt 160 h., bewoond door 181 buisgez., uitmakende eene bevolking van 1000 inw. ^ De eerste , 4ie in deze gem. bet leeraarambt heeft waargenomen , is geweest Maa- TiRos Bacbdsios, die in het jaar 1591 herwaarts kwam en in bet jaar 1'594 overleed of vertrok. — Uet d. Gboot^Abbbbs ligt ruim ^ o. •W. Z. W.'van Nicuwpoorl , aan den Lekdyk, en beeft over de Lek «en scbniteirveer op Ammerstol.

i* AMMERS'-GRAVELANO grenst N. aan Gelkenes , O. aan den Jianger* akscbe-polder , Z. aan Achterland, W. aan den Polder- vaU'Brandwyk. •^^ üete poldéi beslaat , volgens het kadaster, eene oppervlakte ven ^09 bnndt 60 v. r. 87 v. e^L, waaronder 513 bund. 58 v. r. 10 v. ell. fsehotbear lendj telt 58 h., waaronder 20 boerderyen. Het land ligt 0,88 ell. onder A. P.

AMM. tt49

*AmEllSTOL, gem., ligHn hei kant. Sdtoonhaven ; tQ b«taat'oit gedeelte Tan den Bergambatebttche-polder en een gedeelte Builen land; heeft 89 bond. 90 ▼. r. 25 t. ell. belastbaar land, lell 88 b., bewoond door 111 huisges., nitmakende eene bevolking fan 499 inw. — By het d. AnnBasroi. is een schuiten veer , over do I^ op Groot- Ammers. — Behalve' de in het Woordenboek genoendoi

CA dit d. nog vele vrg heden. Zoo gafWitunlII, GraaFeot» £/o(* , den S7 October 1581 aan Abibbstol vrijheid , loo als die van Bordieebl hadden. In 'desen giftbrief wordt deze plaats genoemd : «dat « ambacht van Abbbbs , daar onxe tol staat , leggende binnen deze pa» «-len, opwaaids tot 's Hoeren Jahs omen broeder ambacht strekkende,

• C0 nederwaarts acheidende .tusschen Wuh&nhmd en «2s Gtetf te

* veidwaards scheidende , tot de Nieowe watering toe , welk ambacht » de Graaf aan xich leWen gehouden hébft.** Den 16 Mei 152ii gaf de aeMde Graaf aan sijn ambacht Jmwun daar uin tol staat het selfde ngt en vrifheid , dat hy aan de poorters van Ondewater gegeven had , en lao s$ daarmede niet bekend mogten lyn , konden «y het by da Scheienen van die plaats halen. — Den 27 Jniy 1327 gaf die Graaf aaacgoe poorters Tan Aisbbs eene weekmarkt, sooals men elders hield au Ie bonden op Woensdag.

*AIIIIKftZODEN , gem., lelt SÓ» h., bewoond door 328 boisges., nitoiakende eene bevolking van 1800 inw. —- Het d. ligt 1| u. Z, ten.W. Tan Zalt-Bommel, 20 min. O. N. O. van Well. ^ De Herv^ kerk is eeo ood geboow , waarvan alleen de vierkante toren , met spits- k^en dak en het aehterpand in sQu geheel is , synde het overige eeneu boowTal. — De R. IC. maken eene par. uit , welke tot het dek. van Zak'Bümmêl behoort, 960 Comnani kanten telt, en dooreenen Pas- teer eo eenen Kapellaan bediend wordt. De pastory wordt door eenen ftnderbmeder bediend , die aan den Vikaris wordt voorgesteld door den Heer van Aromersoden , Loots ALBXAifDBB AtraonsB Baron db Woblhor» , ab ia howelgk hebbende eene Gravirf aa Ribaocoobt , woonachtig te Op- Leeaw in Belgisch-Liroborg. — De R.K. oefenden eertijds bnnne gods- dicast op het kasteel, dat altyd aan eene R. K. familie heeft toebehoord. Dit heelk nog plaats by overaroomingen. Naderhand is het pastoorshoia hetweik ia het jaar 1742 bQ aankoop verkregen werd , tot de godsdienst^ oelcaing gebraikt. Na nog eenigen tyd in- eene aangelegene schunr de godsdienst Terrigt te hebben, bouwden de R. K., in 1792, de bid- plaats of bet kerkenbuis , dat nog in weien en in bet jaar 1828 her« aienwd en vergroot is. Dete kerk , aan den H. WiLuaaoaaos toegewyd , staat ia het Zuidwesten van het dorp , en is een eenvoudig gebouw , met •BB kloktorentje met puntig spitije. In den gevel leest men :

DoMVS obatIorIs VoGAalvVa, li BA pVI rsvlT aGGIpIt. <

(d. i.: Het wordt genoemd een buis desgebeds, die daarin bidt oat^ vaagt) f wordende door de hoofdletters bet jaar waarin de vernieuwing ca «ergrooting van de kerk heelt plaaU gehad aangeweien. — De aflaat vaa Porfssjtewla (gedeelulyke aflaat) , in de wandeling Paêjonkelen ga« aaamd , wordt door den Priester deser kerk gegeven , in Augustus , zynde alsdan eene bedevaartsdag. — Het wapen van AaaBRBODBR is als dat van krikel . doch beeft een goud veld met twee gebretesseerde fascen van keelv

*A1fMERZ0D£N(RASTBRL.T£->is een deftig huis, met vier rondd doeh oogeliike torens , waarvan de eene van eene peer voorzien is* '

*AMIf&RZOD£N-W£LL-£N.>^ORDRAGfiN (POLO&R- VAN*) , Isgl in hei kant. Zali^Bommeh telt 310 h., en wordt door 2 .slaison , op de Maas, van het overtollige water ontlast. . «:i.

AM o.

AMOB , naam , wcUieo de Ntgert ge? en aan den heotgrond NAHasa* , in N^kriandi'Qnianiti f kol. Surmtfmê. Zie NaaAaea. W. . AMOBNTAI of Abobtat , i^k in Oosi-Indii, op het SmAutke ml. Bfn09 f resid. Bmndjarmuuing, — De landstreek is onTrachtbaar , meD vindt ar rUatbonw en ^eel klapperboomen. Van de booger liggeiNle atreken , worden rytt , katoen , «ai en vogelnettjet aangetoerd.

AMOBNTAI of Abobbtat, at. in Oost-ïndie, op het 6'ttju/Mdb« eil* Bêmeo , resid. BandjarmoMinff , ryk i^moentot. — Deie plaats atrekt tot ferbiyfplaats aan den Sultan van Abobbtai , is leer welvarend ea telt 1100 of 1200 b. en 8000 inw. Hier omstreeks houdt moB ateh beiig met bet gmvèn van goud , maar vooral van eene aoort van edelge» ateente , ftoloe-mamkiAait genoemd , waarvan men ringen en andere •••-• raden vervaardigU In. de rivier worden soms topaaen en smaragden geron- den. ^- Een aoon van den Sultan , Pangerang Noi , beait aldaar een da- lam of soogenaamdnaleis , seer weinig gelykende echter naar een gnboaw Tan dien naam in Europa. By dit dorp vereenigen sich met de hoaid* rivier twee wateren , nameiyk : eene spruit , Soengi-Pamintangaa , od Ier oostayde , een kleine stroom , Soengi-Balangan gebéeten. Te Amoea^ tai is het volk aan eene lekere grondbelasting voor de bewaterdc r^|ni* velden (sawabs) onderworpen , oed ragende meeatal twee gulden vo#r lyOO ell. breedte van den grond. De breedte ia de eenige naaalataf , waarnaar die belasting berekend wordt , staande bet aan elk vry , B||tt veld toe ver in de lengte uit te strekken , ala bel hem goeddnokl , londer daar ieta meer voor te betalen.

AMOERA , distr. in Ooit-Indii, op bet SwidiMeAe eil CMsto, raaid. Mênado.

* AMOERA, golf, rag. S êêtuU: Mamadoy hei: Jfmuida.

* AMOERA , d.,. rag. 4, «<oal.* Menada, /eet.* IfcmHfe.

AMOR , Latynaohe naam van bet watertje db Mib , prov. Zvié-UmB^ kmd. Zie Mm. W.

AMPAL of AntAT, eU. 'inOost^Indiëy in de Iwiuekê^wet f of êm Weatkust van bel eil. S^ÊMMdtm^ O"* ü" Z. Br.

AMPALO, kampong of d. in Ooit-Indü, op hit eU. SmmtOm, 'm dt Mênang'Kabaiui€hê'Bja9enlanden y distr. Aiéban. £r ia bier ana fiMrt dat 190 ell. boven de oppervlakte der see ligt.

AMPANAM, at. in Oêêt-Indig. Zie ArvABAB. W. en A.

AMPAT, eil. in Oott'Indië ^ in de Indiêckê»%ê9 Zie Aa»Afc. •

$ AMPAT-LAWANG of Libvaho, distr. in OoMt-lndiê, in bet Z.O. van hot eil. Sumatra ^ ads. resid. BenykoeUH , N. W. van Passnwali* labar , met aeer vmehlbarcn grond.

* AMPEL , ligt 640 ell. boven de oppervlakte der see. Den 2 Sep- tember 18S8 , werd een cletachemenl infiinterte en kavallerie en een eenponderskanon , onder geleide van de Luitenants Gillt en Beaam uit Morden door den Majoor Colsob naar Ampel Maeoden , osn den vyand voer bet aanbieken van den dag aan te vallen ; naanwc» H|ka was dit detaobement twee palen voortgerukt, of bet stiet ofi eenen voorpoat der HMiilelingen , welke door den Lnitenani C»av ■Mt sooveel beleid werd aangevallen , dat by siob niet op Ampel kea repliëren , waardoor onse troepen sich in de gelegenheid lagen , byna ongemerkt dit dorp te naderen , en eene magt van nagenoeg drie honderd man, waarvan een groot gedeelte te paard, die gedurende eenigen tyd bet vuur onaer troepen weerstond, nam eindelijk, tegen eenen algenioenen aanval niet bestand atfnde , in verwarring de vlugl , waarvan liet swakke peloton ka^aMerie ep eene aeer doelmatige wyae gebruik maakte; aoo dai Id^yandciyke lyken o\v het ilagveld werden

A M &. Ml

gücld , lerw(f I dt vijaml overigens aAii dooden en §e«roadeii iidg f^el |«lBd<D had, eo oadeneheideDe Udmq en ander wapentuig verhoor. nat TCflies onser iroe|ien bestond in eenendoode en vier geivonden.

^AMPIliAH, imai en haven in Oiui'Indië, Zie AmiiAB. W.enA.

AMFO-BONO , plaau in OoHJndig. Zie Boro (Anro-). W.

AHPSKM of AnssBH, adell. b. in bet graafs. Zmiphen, prov. GeHir* Innd, dutr., arr. en 5 n. O. ten N. van Zutphtn^ kant. en | u. N. ^m LocAem , gem. en { u. Z. O. van Laren , in de biiurs. jÉmfitn»

AII^SN, boan. proY. €ttldèrland. Zie Ahmbm. W.

AJiSTEL <DS), beeft tot aan den Omval eene breedte van ISO ell. — De «aler»lJiBd is Amètel* boesempeil of 0.58 ell. onder A. P. — Dë AflvleblBifl heefk df ie Openingen voor de scheepvaart.

De miédeble opening, wtjd 7,00 ell.

De bckic uiterste , • 8,50 •

Belengtedcraehntkolkenis • • 52,90 ^

De diepte der slagbalken , • 2,80 •

onder A. P.

Sr aqa dooq^eschot in 1847, 10,000, in 1848, 10,155 vaartuigen.

AMSTfiL (HETDEPARTEHENT-VAfl-DEN), maakte, volgens de Staattregeltng van 23 April 1798, bet vierde departement der Batsafscbe repnblid nit. Het paalde N; aan bet IJ , O., Z. en W. aan btit d«|Mirtenenl Texel , soodat bet nagenoeg bet tegenwoordige arr. AiSTia- •aa hcslMg. — Het Departement was verdeeld in 7 ringen , van vrelle de 6 eerste Amsterdam en de sevende We esp tot hoofdplaats biid en telde ruim 238,000 invr.

$AMST£L (NIEUWER-), kant., prov. Pl oord- Holland, arr. Jmttêr- ; palende N. aan de kant. Amsterdam No. 1 , 2 en 4,0. aan hel kant. Weetp en aan de prov. Utrecht , Z. aan bet arr. Leyden CB W. ann het Legmeer, aan het Haarlemmermeer en voor een ge-* deelte ook aan bet kant. Amsterdam No. 1^ Het bevat de «even Mfe. Nieawer-Amstel , Oader*Amstel , Rietwy keroord , AaJsmeer-en-Kndelstaart, Levmuiden-en-Vriesekoop, RalsIngen-en-Bilderdam en Uithoorn; beslaat, volgens hal kadaster y eene oppervlakte van 10,004 bund. 54 v. r. 64 v« all., waaronder 15,721 bond. 92 t. r. 41 v. ell. belastbaar land, en telt MUh., bewoond door 2492 htiisges., uitmakende eene bevolking van 13,000 inw.

* AMSTBL (NIEUWER.) , gem., heeft 5583 bund. 60 v. r. 36 1. ell. fceinntbaren grond; telt 1010 h., bewoond door 1107 buisget», nit- flMfeeiMle eene bevolking van 6000 inw. Hfn beeft er ook , behalve de ia het Woordenboek opgegeven fabr\|ken , T fslbryk van drukinkt. — ^ Otoéef IfieawU'AastBt* werd den 1 lanoarQ 1764 gebored de als Taal- eo Letterkundige, Dichter en Wysgeer evenseer beroemde Mr. liBaaaBa Eiasn» HQ overleed den 15 September 1845, te Amsterdam, aa Tan 18t7 — 1^90 Hoogleeraar in de Nederlandsebe taaU en letter» kaade te Lnik te xiin geweest.

(AMSTEL (OUDER-), kant., bestaat niet meer, en is thans bf| de kant. /ftenwir-jiwuiH, jÉmsterdam No. 1 en fFeem ingedeeld.

* AMSTEL (OUDER-) , gem., is belastbaar groot 3049 bund. 80 v. r. SS Y. ell.; uit 1360 b., bewoond door 13flN0 huisgex., uitmakende ccBie bevolking ^an 2100 inw.

AiföTBL (WBSTER-h l>uit* >d Jmstelland, prov. Noord- Holland ^ arr. en 1^ a« Z« via jimierdam, kant. en gem. Ifüuifier-Jmstêt , H m. H. vaa jimiêthten, aan den Amstel.

W% AMS.

AK8TBLBÜRGT , voorn* bait. io Jm$Uüamd, prof. ^«•nUlM- htudf ffem. Ifiéuwer-JmsUh

AMSTRLDIEP (HET) , Taarwater io de Zuidênee , waarvan de west- val droog vali en steil is. De oostwal of Breehoro is meest seer vlak cd ▼alt droog. . Zy is het verlengde van de Balg en loopt tusschen het Balg- land en de Westwal daarvan ter eener syde en de Breebom ter andere 'syde , Z. W. van Wieringeo tot aan de sloot » en heeft jttO^.135 palm water.

* AMSTELETND, ligt 4 u. O. N. O. van *s Hertogenbosch , behoort tot het kant. Ou en telt 19 h. en raim 100 inw^ Volgens overlevering heeft voorheen aldaar een kasteel gestaan , genaamd A matei huis, eo bewoond door de Jonkbeeren var Aistel , waarvan alhier nog afstam* melingen , onder de namen van Jonkbeeren Divistss bekend zyo.

AMSTELHOEK , voorm. buit. in AnuUUand , prov. Jfoord-HclUmd , arr» en ( u. Z. van /ém$terdam , kant. Nieuwtt^AmtUl , 3 u« N. O. ▼an Jmiielveen, gem. Ouder^Amstel , !{ u. N. van Ouderkerk, a^n den Omval.

*" AMSTELLAND , voorm. balj., beslo^ 'm Noord-HoUaud , de Vier kantons der stad Amsterdam (uitgenomen de gem. Slolen- Sloterdy k-O s d o r p-e n-d e-V r y e- G e e r) , benevens het grootste gedeelte van het kant. Nieawer-Amstel en, in de prpv. Ütreeki , een klein gedeelte van bet kant. Loenen. — Het wapen van As- STBLLAHO was Verdeeld in acht fascen , afwisselend van goud en sabel j over bet geheel een St. Andricskruis , geschakeerd van silver en kcd*

* AHSTCLLAND, dek., telt ongeveer 52,000 sielen en 57,000 Com- munikanten.

AMSTELLAND , dep. van bet voorm. koningryk Hoüand. Het paalde W. en N. aan de Npordsee , O. aan het dep. Utrecht , Z. aan het depart. Maasland , en bevatte nagenoeg het selfde als de tegenwoordige

SrovincieNooBD-HoLLAiiD. Dit departement werd in twee kwartieren ver- eeld , waarvan het eerste Haarlem en het tweede Hoorn tot hoofd- stad had.

AMSTELLAND, hofst. in AnaieHand^ prov. Noord- BeUand, arr. en 1| n. Z. van Amsterdam, kant. en gem. Ifieuwer-Awuielf %k eu O. N. O. van Amstelveen , aan den Amstel.

* AMSTELLAND (HOOGHEEMRAADSCHAP- VAN-). Het boesempett is 0,16 ell. onder A. P. > '

AMSTELMOND , voorm. buit. in het Ifeder kwartier der prov. ütredU, gem. en 1 o. N. W. van Mydrecht, aan den Anutel, niet ver van de

S laats « waar die rivier een begin neemt, waarvan bet hois grooten* eels ffesloopt is en de f ronden thans tot weilanden dieoen*

AMSTELREVEEN , oude naam van het d. AiSTiLviBa , prov. NoceA' Bolland, Zie Abstilvbbi.

AMSTELRÜST , 'buit. in Amsiellaud, prov. Noord-ffolUmdp ara* en I o. Z. van Amtterdam, kant. en aem. Nienmer- Amstel f 8 u. N. O. van Amstelveen, aan den Amstel.

* AMSTELVEEN. Door dèn storm van den 29 November 1859 is een gedeelte der kerk aldaar ingestort.

* AMSTELWIJK , buit. op bet eil. van Dordrecht , prov. Zuid-Hol- land, arr., kant. en IJ u. Z. ten W. wan Dordrecht, gem. iSFael- dreehi, aan den groeten weg van Dordrecht naar Willeoasdorp.

AMSTELWIJK, buit. in Rijnland, prov. Zuid-HoUand , arr. en 1i Q. O N. O. van *s Gravenhage , kant. en 1 n, N. O. van Foor- hurg, gem. Feur'en'Noordsijde-van'dew-Leydecken'dam , i o. N. vjsn

èm LejfWieii'daiD. — Bit boit. beslaat , met de daartoe bebooreoda Ifoodea, eene oppenrlakta f ao S6 band. 83 t. r»40T. ell., en wordt in efHidoiB beielen eo bewoond door den Heer Jacoboi YaaTBOAAL.

AlSTBftDiM , arr., be?at de volgende 7 kantons zAmsterdam 10. t— 4, Nieuwer- Amstel , Naarden en Wêesp; beslaat, lilgcBS het kadaster, eene opperTlakte van 45,546 bnnd. 56 ▼• r« 14 T. elL, waaronder 45,901 bnnd. 40 v. r. 95 t. etl. belastbaar bad, ca telt 29,307 h.,*bewoond door 5S,447 'buisgex., nitniakende csns bevolking van S58,000 inw.

Bi. leS. * AMSTERDAM (DB ZES-KANTONS-DER-STAD-) syn tkass lot vier verminderd. Zie het volgende art.

ÜSTERDAM (DE VIER.KANTONS.DER-STAD.) bevatten te sa- ■es 2$,004 h., bewoond door' 46,547 hnisgei., uitmakende eene be- folkisf vaa 223,000 inw.

Iaat. No. 1 , palende N. aan het IJ , O. aan het kant. Nieuwer- Anitd, Z. aan het kant. Amsterdam No* 2, W. aan bet kant. Ana- tterdsn No. 5, bevat de burgerwgken No. 1^16, benevens de gem. Wa tcrgraafameer af Diemermeer-en-Omringdijk.

laat No. 2, palende N. aan de kant. Amsterdam No. 1 en S, 0. ca Z. san bet kant. Nieuwer-Amstel , W. aan het kant. Amsterdam Ns.4, bevat de borgerwyken No. 28, 55 , 55—60 geheel en 54 — 52 gededtsl§k, mitai^ders de buitenwyken No. 1 en 2.

lasL No. 5 , palende N. aan bet IJ , O. aan het kant. Amsterdam Ns. 1 , Z. aan bei kant. Amsterdam No. 2 , W. aan het kant. Am- sterdaai No. 4, bevat de bargcrw^ken No. 17—27, 29—52 geheel en SI-12 gedeeltelgk.

iaat. No. 4, palende N. aan het IJ, O. aan de kant. Amsterdam No. 2 ea S , Z. aan de kant. Amsterdam No. 2 en Nieuwer- Amstel , W. aaa het kant. Haarlem , bevat gedeelten van de burgerwQ ken So. S5— 52 , alsmede 53 en 54 geheel , mitsgaders de buitenwijken No.S ea 4 en de gem. Slotan-en-Sloterdyk-Osdorp-en-de- Vriie-Geer.

AhSTSRDAM , Nederlandsch Israëlitiseh synagogaal ressort , verdeeld il 1 boofilspagoge , agnde die te Amsterdam; 8 rinffsynagogen , ik: ta Uithoorn 9 te Weesp, te Hilversum, te Haarlea, teilkmaar^ aan den Helder, te Hoorn en te Zaandam, en Sbykerken, te Medemblik, te Edam en te Monnickendam^ iiaaade onder het rabinaal ressort van eenen Opper-RabbQu , welke te Auterdam lyne standplaats heeft. Men telt er 23,(H)0 lielen.

AISTERDAM, Nederlandsch Portugeeschi Israëlitisch ressort, be* rtaaade uit èéne boofdsjnagoga te Amsterdam, en eene ringsynagoge ie Naarden hoewel ter laatstgemelde plaats alle de leden tot de m^ Msndsche Israëliten babooren. Dit ressort wordt bediend 'door eeneo» Qpper-IUbmn , te Amsterdam woonachtig , men telt ar tonder Naarden , 3iÓ0 ea met Naarden 5550 sieleo.

AMSTERDAM gem., behoort tot de kant. JnuUrdam iTo. 1—4. Z|besUat, volgens het kadaster, eene oppervlakte van 1588 bund. 46 V. r. 44 v. ell., waaronder 881 bund. 60 v. r. 10 v. ell. belasU kan grond; telt 24,532 h., bewoond door 45,969 hnisgea., ui4ma« kcade eene bevolking van 219,000 inw.

Er bestaan thans 5 faWyken van stoom werktuigen. Voorts «yn er log in den laatsten tyd de volgende fa^ryken opgerigt: 1 stoomt nukenaffinadery , 1 disteleerdery van likeuren en»., l.olie- en vernis- MokarQ , 1 kunst- of snelaaynraakery , 1 ysergiatery ; 1 broowarü

S84 A II S.

mm Treende braran , 1 paloiolicfsbryk i 5 itoom-korennioleDs ^ wair-' van ééo ook tovont pelmolen it , 1 steom-ryst- en girttpelioekea « 1 sioom-rystpellery, 1 affioeerfabryk , 1 pypg^aEfabryk , 1 fabr^k ta» draagbaar ga>. Ook is er onder de diaroanttlijperijen eene , die door •toom mei 2 machines werkt , en eene fabrijk van chemicaliën , di« . mede door stoom gedreven wordt. — In 1848 z\)n aldaar binnenge* komen 1997, uitgevaren 1989 leeschepen. -^ BI. 174. De beide dok* ken ayn a%escbeiden van het IJ, door dijken, breed 4 ell. en lie- gende op 5.40 ell. onder A. P. Het Ooster-dok bevat, tonder *• Ryki Marincdok . dat daarin besloten ligt , 84,000 v. ell. ruimte en staat in gemeenschap met bet groole Entrepotdok. De Ooslnr- doksluis heeft twee kokers , met twee paar vloed- en een paar ebdeo* ren. De grootste koker is wyd 15» 67 ell ; de schutkolk lang 66,00 eil., diep op den slagbalk6,S3 ell. onder A..P. De kleinste koker is w^d 9,37 ell.; de scbulkolk lang 48,00 ell.; diep op den slagbal k 5,00 ell. onder A. t^. — • De Westerdoksluis - beeft twee kokers met drie paar vloed- tn een paar ebdearen ; de grootste koker is wijd 14,13 ell ; de schotkalk lang 43,67 ell.; diep op den sldgbalk K,13 cül. onder A. P. De kleinste koker is w(id 8,19 dl.; de schatkolk lang 89,00 ell.; diep in den slagbalk 3,81 elL onder A.P. — BI. 180. Ter venrangmg van bet oude aoogenaaasde Rasphttis, op den Heili^^-mêg > is thans bestemd het nieuw gebouwde Hois van Arrest en Justitie, by deLeydteké-' jRoerC, waarmede in het jaar 1845 eeoen aanvang is gemaakt^ eo dat ■aar de plans en onder directie van den Heer J. G. vah GaiiaT en den Architect WABRtnca, is opgeirakken, geheel volgens het cellnlaire stelsel of dat van afsonderiyke opsluiting. Het hoofdgebouw heefi den vorm van een krnisi waarvan drie armen tot gevangenis dienen «n de andere of voorste vleugel de neodige localen tot de huïsdiettst , da administratie en voor de regterlyke magt bevatten , een voorgebovw « waarin de booftKngang gevonden wordt , bevat de woningeif vooi* dèn Gpier , den Geneeskondige en den Portier ; op de loeide lyden aQn woningen voor de gevangenbewaarders aangebragt, wordende de ge- lleele gevangenia door eenen rvngmuur omgeven. De drie vleugels heb- ben te samen 808 cellen , bebskve nog eenige andere groote vertrekken ^oaraiehen ; inden inideiyken vleugel is het ged^lte voer de tr6utreii)ia gevangenen , met aangrenaende wasseberij , afgescheiden. De cellen ^)n Mien overwelfd en hebben ytercli ramen ; xy lïjn allen . vocrrsien mn een privaat, oene wascMwk . waterpyp en kraan , en knmien allen door middel van gas verlicht worden , terwyi er de noodige (oestef* len tïjn om in elke cel Ie kunnen schellen, voor het geval dat de gevangene hulp mogt behoeven. De deuren , itaarrn schafik leppen of aniegaten gemaakt sijn < komen allen uit op den groeten 'gang of cor- ndar ^ in net midden van elhen vlevgel , terwyi y^eren trappen éÉr gnl* lei^en langt de maren dier berridora de toegang tot de cellen der twee bovenverdiepingen verleenen , en waardoor het geheelif binaenrohkl in eeoen oogopslag overtien kan worden. Twee groote regenbakken ^er- aimelen bet water van de daken, waaruit hel door middel van pere« pompen naar de verschillende raservotrs , op alle verdiepingen , gevoerd wofdlf waaruit daffeiyks de waterbakken voor élke cel moeten gevaM worden , aoodat ieder gevangene eeno bepaalde boeveelheid nater daaga ter syner beschikking heeft. Voorts syn er alj|eschoientf wêMdelpiaatsen op het open terrein , rondpni do gevangenis gelegen , tén einde de govangenen onder behooriyk loeaigt en tonder dat ay elkander tien ■onefNig b de open lucht te vonefaaÜBn. Alle oallon kuttnon

A M s. im

mniÊé en iwl gehctle jaar door tan terM^he lacbi tooniee «orden ,

flriddet van drie groote heétwatertoettellen in den kelder, alt-

lacde door ▼ereehillende in de moren en onder de vloeren gemeUelde

kanales en groote luohtkokeri , die de bedorven lucbt uit de cellen

naar boitrn voeren. In de cellen sfin de luchlkanalen mei y teren

niotlan gedekt; iQ bevallen overigens nog bet noodige lol bel nil^

apreiden van ban<«^roallen , bel bergen van kleine benoodtgd beden en

«oi^cB ieder tob een booten bankje en kleine tafel vooriien ; bebalve

doe nenbele en een gedeelte der deuren , it in deie gevangenit allet

van Iper en tteen gebouwd. — BI. 181. In bet jaar 1836 it de voor»

mtSgÊ Bevrt afgebroken en later vervangen door eene in bet Dam»

sak en op «lea Dmm, doordien de voorm groole visebmarkt dettydi

bg den iniai it gelrokken. Dit gebouw it den 10 September 1845, in

legenvoordigbeid van Koning Willbb II , iogewyd en^ voor den handel

Mopend. Hei is lang 78 ell., bS eene breedte van 59,54 ell., op de

baidsieenea bnitenbekleeding gemeten. Dé ruimte voor de beurtbesoe-

kort it i840 ▼. ell. Bet gebeele gebouw rutt op 5400 palen , teder ter

kngle van ongeveer 16 ell., en tt van mettelwerk in den lönitcben en

Poiitcb-Cricktcben ttyi opgetrokken. Het peritiyliiim is boog 17,70

cU. Daarin r|jn 4S lönitcbe tuilen , boog 11,40 ell., waarvan 14 in

bei front. Hier prijkt op een tieenen voetttnk een bronte beeld van

laacBani, een getebenk van Koning Wiiun II. De overdekte ga-

krif, raodooa de overdekte plaats, die baar licbt ontvangt door S9

gpaste aoboifranien , b 11 ell. breed en 7,40 ell. boog. Het dak bier*

van rust aan de binnenayde op 50 Dorisebe kolommen. De soldering

dier galeri} ia Yersierd met een bonderdtal rotellen , waar tutteben 47

londe venstara of licbtealen «yn aangebragt. Bebalve den boofdingang

af bet homi op den Dam , tyn er nog Ier wedenyden ingangen , en

wd aan den kaot van bet water en van de Warmoetstraat. Boven

ém beoiÜMignng , wdke door aebl ardointteenen trappen wordt betre*

dn en d*or Hieren bekken it afgetlolen , tUat in gulden lettert :

MDCGGXLY . . Ter plaatse , vmar de onde beurt gettaan beefk , it tbant eene open ilaals , genaamd bet Onde-Beurtplein, in de wandeling bet kembrasda plein, waanm men bet plan beef^ een ttandbeeld voor dea beroeanden RtnaaAW vta Jiun op Ie rigien , wanneer voor de daar» tte benoodigde gelden tal «yn ingeaebreven. — BI. 106 en 197. In bet jaar f9l9 it ia da Noorderkerk een orgel geplaattC, dat door den Heer H. KaïPtcaaaa vervaardigd en den 16 September van dat jaar iagcnyd in. — * De Bilandtkerk isnedein 1844 van een orgel voor- den. — De Amstelkerk beeft sedert 1845 ook een orgel, dal door de Heaveo Bms eii CsMp. vervaardigd, oii^vry willige bydrage» van Leétn der Hervormde gemeenle bekostigd en den 10 Juiy ingewffd ■. — BI. SM. in het jaar 1859 werden in de R. K. kerk bet R o ode lert een nieow fraai orgel geplaatst, dat den 15 Aogottos van dat jpar il ia^ewDd. -*• BI. z04. IndeArmenitebe kerk wordt ^ tideri bei begin van 1850, door oenen Leeraar der vrije SobofsdM kerk, voor de Itraëietco georedikt. — BI. 306 en 208. Hel Burten^ gat tl» nis en bet NederlandscblsraëHtitcbOitde'llan- aea-ea-Y rouwen-en- Ziekenbnit i^ in 1845 erkend alk ■fstichten voor krankaïnoigen. — BI* S08. Het Genoott-ebvp tot veoefcning va» dengd en kunde is niet in 1752^, maar in 1795 aagerigi. — fil. d06. Het Col ie|gia Zoem antboop lelt ongeveer tttO Leden, van wekkc 56» Hoopvaardt^Kapitoint , die, aio beden

Ktf6 A M S.

van ZeenMuboop , van da fokkeraait van bun «cbip eene eigen kleine roode vlag voeren , welke bet nommer bevat , waarop de Kapitein op de lytt van bet collegie voorkomt , aoo dat die scbepen , als ly elkan- der op «ee ontmoeten , licb onderling dadelyk berkennen en berigten van eikander overbrengen kunnen. Onmiddellijk met dit collegie ia eene weldadige sticbting tot onderbond van seevarenden , weduwen en weeien van RoopvaardQ- Kapiteins verbonden. — BI. 208— ilO. In 1841 is er*, op bet Gaithuiskof, opgerigt eene instelling van welda- digheid , onder den naam van R. K. Gesticbt van Liefde St. Bernardns, bestemd tot venorging en verpleging van oude hcitp- beboevende R. K. personen. Voorts heeft men er nog eene werkplaats ▼an liefdadigbeid , twee weduwen- en weesenfondsen en eene bank van leening. -— BI. 313. Hel Legaat van Monnikhof is onlangs , by regteriyk vonnis, vernietigd. *- BI. SI 4. In plaats van bet Let- terkundig Genootschap: Tot Nut en Beêchaving lexe men : Het Zoölogisch Genootschap: Fluiura Artii Magisira , dat , in 1838 gesticht, syn gebied vier malen mogt uitbreiden en tbans (1850) ongeveer 1600 leden telt , onder welke de aansieniykslen in den lande. Ut toegang tot dit genootschap is de Middel laan der plantaadje. Gesellig verkeer en vretenschappeiyke kennis worden daar vereenigd , terwyi de tuinen een sieraad der stad syn. Men vindt er vreemde dieren van onderscheidene soort , welke bier , of in de vrye Incbt of opgesloten leven ; vogelen , viervoetige dieren , slangen ens. treft men er aan.' De groote dieren , soo als de leeuwen , tygers en beeren , syn aan de oversyde van de gracht , welke de beide afdeelingen van den tuin van een scheidt ; de inrigting , waarvan het terrein onlangs weder scer vergroot is , is even beiienswaardig als de venameling be- langryk is. Merkwaardig is aldaar ook bet binnen eenen seer korteo tyd verxaroelde Matnurkundig kabinet. •» Behalve de in het Woordenboek, opgenoemde schouwburgen , beeft men in Amsterdam nog twee Salons de Variété, eene in de Net en eene in de jÉmuieUtraat , waar men , n^'estal uit het Fransch vertaalde , vaudevilles ten tooneele voert; alsmede de Vaudeville Francais op denzin- ^if waar men de nieuwste Fransche stukjes geeft. — Men heeft in AnvmpkM ook nog eene, in 1843 opgerigte en in Mei 1846 ge* opende Zwem'school en Badinrigting, aan den fFeeter' doks'^^k, geplaatst in een eenvoudig maar net gebouwr , dat eene woning van den Directeur , eene ruime koffijkamer en vertrekken ten dienste der badende bevat; er sijn vyf waterkommen , van welke no.' 1 , voor geoefende swemmers , 130 , no. S , voor het on- derwys , 480 , no. 3 , voor badeoden , 600 , no. 4 , voor badende kin- deren, 180 en no. 3, voor militairen , 790 v^ eti. in oppervlakte be- slaan; sQ lyn van onderscheidene diepte, van ^ tot 3^ cU., naar mate sy voor eerstbeginnende of meer geoefende swemmers beitemd lyn. Voorts heeft men er twAalf binnenbaden , insonderheid voor vrou- wen en kinderen ingerigt. Ook bestaan er nog badinrigtingen in het logement de Doelen, in de Doelenstraat, alsmede in een daartoe seer net ingerigt vaartuig in het Rok-in. — BI. 817. De Wiskundige GaaaiTMoLi , fM January 1838. — BI. 818. De Dichter Gaansus LooTs, was geb. OJuny 1763.— De Latynsche Dichter Coa- iitis GusBiBTSXOOB Plbip, f in December 1638. Reg...16y staal: Jiaoamo BoscB , 2ees .* Jsaoaiao niBoscn. — De Schilder Jah Baabsi was geb. 1736 ; WAaiAan var dbr VAULaav was geb», volgens eenigen in 1378 y volgens anderen i^ 1380 ; AaassAB Stbbk was geb. in 1643 ,

A M S; WI

tin 1718; Jai Gbifttbe vas geb* omslreekt 1650; Amaiab Ramka- m is t ^ Jaoaary 173S( ; Jakoi Apr , in Mei 175! ; Jai vjiii Hmolf was «eb. 15 April 1688, t 8 Febroarij 1749.

(Mer de ie AasrnDAH geboren vermaarde mannen Terdieiien ook nof lie rolgeode ie worden genoemd: De Godgeleerden: Maviias tak BMssa , geb. in 1527, t 4FebruarU 1599^ als Kanselier aan de Hoo- nscbool te Douaj ; Jacoids Boesius , anders genaamd k Castki , geb. in 1550 , t >o 1659 , als Bisschop van Roermond ; Pbtbos Godoabus (PibtU laaM), geb. in 1648, f 18 December 1710, AarUlussehoa van Se- baae , Paii6seli}b8 Vioafis in de Nederlanden ; Loaawi» Doen , geb» 21 Janow-y X&iS , f ^ Oetober 1784 , als Evangeliseb-Lathersch Prediu bat Ie Dordrecht ; FaAUCtscus FAiaifius , geb« 10 April 1665 , f 87 liiiQ 1758, ala Hoogleeraar in de Godgeléerdberd aan de fiooóeschool te hewèêa ; A»am DAcaBf , die in 1707 Pauselijk Vicaris der Vereenigde üeierlaoden werd, en in «1711 daarran afstand deed;' FaAaCisovi BcivAB, geb. 3 Oclober 1708, f 10 April 1795, als Hoogleeraar in de Godgeleerdheid te utrecht; Pirii» RiRVBLii,geb. 51 JalH 1759, \ 8i lony 1784 , als Hoogleeraar in de Godgeleerdheid «(e Leyden ; ViLUB VAB OonBamjK HaLsaorr, geb. in 1771 , t ^7 Vc> 1795 s ABBAaAsLBas, geb. in 1777, t ^ Aagiistns 1848, ea Wopkb Gvoai IfonuRS, gpb. 25 September 1860, f 4 Haart 1847, als Hoogleei^ aar aan de kweekschool van de.AIgdmeene Doopsgexioden Sociëteit» ^-^ ïk fte^tsgeleerdeAf/DnoBauL ScBMCr, gebw ia 1687, f in 1708, 1». 48 jaren Secretaris, zyner geboortestad te syn geweest'; SiBBaTSt CseBAas , geb. 15 JunQ 1645 , f ^ September 1679 , aU Hoogleeraar aaa de Uoogesehool te Leyden ; Eddabo Hacbbab , geb. 80 Notember 1749, t 20 November 1847, ab Hoogleeraar in het Staats- en Bijzeat dtr Regt aan de Hoegeschool te Leyden , na eerst eenen leerstoel té Hardcrwyk te hebben bekleed ; Tobib CoiiSTABTiJif db Bobdes , geb. ia 1773, ■{- 5 Oetober 1845, als Prociirear-Generaal by den Hoogen Raad der Nederlanden ; Jagob Hbjumuk vab Bbbiteb , geb» in 178S, f 5 Au- gaslMS 1846, als eerste Giiratoi" van het Athenaeumte Amsterdam , na eerst Hoogleeraar daaraan te xyn geweest; Abbb Wiubh üdtdbkopbb, gek. 18 Aoguatos 1796/^ f 50 Angiistas 1841 , als Lid van de Tweede aaaaer der Staten-Geoeraal , en Jacob. Psf bb f ah W.a£rbb , geb. 5 Sep» tenber 1798 « t ^ January 1849 » als Regter in de Arrondissemcnta^ EfgU>ank zyner geboorteplaats. -* De Geneeskundigen: Lucas ScaAOtr , geb. io 1654 , f 10 Maart 1689 , als Hoogleeraar in de Ge- neeskunde aan de floogeschool te Leyden ; Jacobds Valiah , geb. 19 Au- gnstiis 1657 , t 16 Mei 1780, als Hoogleeraar in de Geneeskunde te Uuccht; AaaoLoosScijBif, geb. 18 September 1640, f 81 Oetober 1678 ea Pbibbs Hottob , geb. 18 Juny 1648 , f ^P January 1709 , als Hoogw lerraren in de Genees- en Kraidknnde aan de Hoogescbool te Leyden-; HEasAnvs OosTBBBixK SciAGHT , geb. 8 Jnny 1679 , 1 15 Febroary 1744 , ab Hoogleeraar in de Theoretisch^Praktische Geneeskunde aan de xelfde koQgersehool ; Josbpb SBaaoaiBB , geb. 5 February 1706, f ^5 April 1748, ais Rooglceraar in de Geneeskunde te Utrecht ; Aiwrbas Borb , geb. ik 17Sé, t 5 September 1818, als Hoogleeraar in de Ontleed- en Heel- kflnde aan deDoorlocfatige school te Amsterdam en Dasiibl Dtlios, geb. 50i April 1776, t 9 Haart 1817, als Hoogleeraar ia de Geneeskondè ttfUtrecbt» — De Wis-, Aardryks-eii Zeevaartkundigen: ^niBiio Hboioaib tab Gbldbb , geb. 11 January 1756, f 18 Augustus 1819 , als Predikant by de Doopsgezinden te Amsterdam; en JB4aK Ribwbbv £caBiDT, f 86 January 1886, als Leeraar in de Wiskunde aan da

i

/

Ml KUS.

Arlillerie ra|Geoieschool to Delft.— > DeNaiourkandige Adeuai Gii*

w GAapn, geb. 51 Maart 17K9, f ïo JanaarU 1820, aU Lid dtr

Tweede Kamer van de Staten-GeDeraal. — De Laodbouwkiin d igf <

Jab Hars, geb. 6 Maart 1756, f ^ JanaarQ 1849 , alt rostend Hom»

leeraar io de Landbouivkaode.aan de HoogeflchooL te ütrecbt. — Ob

Getcbiedschryver't: Isaü CoaaiLia , geb. 19 October 199S«

f 3 January 1676 ; diens loon GASviavs Gohilui , ffeb* 28 Februai^.

1656, t 1695 en syn broeder Jagob Cohbbiir , en Jah KoaiJVBiBoaaji

geb. in 1758, t^^«nuA<4 ^851 , na 37 jaren Hoogleeraar io deGidlf

geleerdheid en l^erkeiyke geaohiedénis , aan de kweekachool der Remart

•tranten te t^n geweest. -« DeOosiersobe taalgeleerde Jani»^

8ts WiLLSBT , geb. 13 November 1780, f 22 October 1895 , ais rasfe«| i

Hoogleeraar in de Ooslerscbe taal* en Oudheidkunde aan het AthenaemA^

te Awslerdaro. — DeNederduitacbe Letterkundigen: Daa^^

Uoorr, geb. in 1752, f 30 November 1828*; Pisvsa WatLAiin, geb. 5 Nel*

gember 1754, t ^ lanoarij 1842, als Emeritus Predikant by deB#,

mensiran tsehe geroeenie te Rotterdam; Jah Fokkb ; diens broeder Aaaal^

Fmlkb Sihobsb., g«b. 3 Jultf 1755, f 1^ November 1812, dia biid|ri

niet onbekwame Dichters waren ; Jaoob db Vos Willbbsb., geb. m i

1774 , t 23 Julij 1845 , ats Secretaris van de vierde klasse Tan h^j^

Koainklyk Nederlandsch Instituut , en Pibtbb GBiABDiia Witcbv Gbiw^

BIEB, geb. 30 of 31 December 1774, f ^1 October 1833, die

fcna de Ne^erlandsche lier hanteerde. -*<- DeNederdoitache Di«j

Iers : HaaaaiB tab Haliaib geb. in 1654 , Hbbmib Hatabt , die in iC

fene vertaUng van de Trutia van Ovibios uitgaf; Hbhpbu CiaAOWBAflf^^,

geb. in 16 Mei 1661, t 14 Mei 1732 ; Lahbbbt Bidloo, geb. 50At4^

gnsitts 1658, t 11 J°nÜ 1724; Abbabab Bogabkt , geb. in 16M|]

f in 1727; Hbbbaiiiibs vab dbb Btaa, geb. 14 Deceniber 1682, f ti.

FebruarU 1752 ; Gill» bb Fnaas , geb. 19 Februaa^ 1690 , t 25 \A\

cember 1749 ; Bbrbardus Elibihk , geb. in 1701 ,- f ^1 ^""Ü l^^^lii

als Predikant te Papend recht ; Hbbdbib dbBoscb, igeh. in 1720 y t^i

Julij 1772; Pibtbb Mbijcr, geb. in 171^, t 16 Mei 1781 ; GbbabmI

Obvbob , die zich echter mt^r als Geleerde ddn als Die hter onderscheidd*!

Gbbabb Mvtsbb , geb. in1726, 'i'^o1757; Cobbblis Nicolaas BastbbV| \

1 19 Junij 1806; Jan Looi Dibksb., geb. 1749/>t ^ ^^««^'"'x^r l^^l,

Iab vab Eva , geb. 7 Aitgasius 1757 , t 7 Febrnarif|| 1822 , als Predi* ,

kant Ie Loosduinen f Hbndbib de Flibbs , geb. 24 Octèi^r 1760, f il,

April 1832, die levens een xeer bekwaam Teekenaar was ; iSakvbi. IvbboM« !

WisBiiDs , geb. 4 Februarij 1769 , f 15 Febroarij 1844>l8 Directeor

?an PQÜcie te Amsterdam; Willbm db Cibbc^ geb. 15 Jan^aary 1795,

^ 4 Febrnory 1844; en Sibolt Cobnbl» Klinkbahbb , geV 1*^ ^"'Ü ,

1<804 , f 13 April 1854 , die tevens geen onverdienstelijk Regi»gcleerde '

«as. ^- De LaiynscheLetterkundigen: Johabbbs SABto»|BS f t '** i

1568 of 1570; Cobbblis oa Pa«w , geb. in 1759, fi» 1799; »mja«ib ^

PniBDs VAB Wbsblb Scbolteb, geb. 23 September 1763, f 261 i^pfvl

1829 en Mr. Jab Tbb Bbibb, geb. 8 September 1771 , f 2 Olptobcr '

1839 , als Hoogleeraar in de Oude Letterkunde aan de Hooges^ '

te Grunin^eo , terwyl hy tekens eene eervolle plaats onder de N«

duitsche dicbters bekleedde. — De Latijn se ne-D ichter Lai

Laqbbbtibs , die mede de Nrderlandsche lier hanteerde, f ^Jttm

1672 , als Predikant in zijne geboorteplaats. — De Sch tl d ers ': ^u

Jarsb. kiBs , GoBBBus VAB DBB VooBV , uit de sestieiiUe retiH , Fbbdbi

SoaiBis of BB SosTBB, geb. in 1526, f >>> 1ii99; Dibb Babbkdbb;

gsb» in 1554, f in 1592; AsanaDS vab Lovdubbbl , die tevenf

1 I

AMS.

« bMi9ii||dir én fra««af wat » geb. im